03/11/2025
In Prima Persona
Оваа колумна е напишана како сублимат на личните искуства и набљудувања што ги стекнав како директен учесник во последните локални избори, каде се кандидирав за Градоначалник на Град Скопје. Преку непосредното учество во изборниот процес, сведочев на различни стратегии, практики и реторики што ја одразуваат сегашната состојба на политичката култура, етика и морал во Македонија, исклучително кај мојата Ромска заедница. По сè што видов и доживеав во текот на кампањата, во следниот текст давам аналитички осврт и рефлексии кои се засновани на личното искуство, но имаат и поширока теоретска и политичка димензија. Бујрум!
Политичка етика, морал и култура во Македонија: Народот како основен извор на легитимност и критика на персонализираните политички стратегии
Во теоретската рамка на политичката етика, моралот и културата, изборните процеси претставуваат многу повеќе од обични механизми за одредување на политичките лидери. Како што тврди Аристотел во "Politica"(Политика), демократската власт е израз на народната волја, а не на волјата на поединечни индивидуи или конструирани коалиции. Изборите претставуваат директен одраз на општествената свест и политичка зрелост на граѓаните. Сепак, кога кампањите се сведени на манипулации, клевети и низок политички морал, тие не само што го деградираат демократскиот процес, туку ја поткопуваат самата суштина на политичката етика, значително кај Ромскиот политички сектор!
Политичка етика: "Ниски" стратегии и демагогија како контраефект на демократската култура
„Verba volant, scripta manent“ („Зборовите летаат, напишаното останува“) – оваа латинска изрека е клучна за разбирање на значењето на политичките кампањи и јавната комуникација. Кампањите не треба да се сведуваат на пустите зборови и напади, туку на аргументирана дебата заснована на политички програми кои ќе обезбедат долгорочни придобивки за граѓаните. Сепак, ромската политичка сцена во Македонија, особено во текот на последните локални избори, е сè повеќе заснована на стратегии кои ја поткопуваат политичката етика. Примената на „ad hominem“ (личен напад) наместо конструктивна расправа и аргументација за политички опции, ја нарушува основата на демократската култура. Како што истакнува Ханна Арент во своето дело "The Human Condition", политичката активност не се сведува на манипулација, туку на ослободување на јавниот простор за слободна дебата и јавни ингеренции. Кампањите базирани на демагогија и ниски напади се знак на неисполнување на овој идеал.
Демагогија и политички алијанси: Народот како извор на легитимност, а не коалиции
„Quod licet Iovi, non licet bovi“ („Што е дозволено за Јупитер, не е дозволено за волот“) – оваа латинска изрека ги илустрира и нееднаквите можности што ги имаат различни политички актери во ромската политичка сцена. Големите коалиции кои формираат договори на бази на лични интереси и политички манипулации ја игнорираат вистинската политичка легитимност, која се добива од народната поддршка, а не од коалиции на интереси.
Теоретски, "legitimatio potestas" (легитимност на властта) не се стекнува преку краткорочни договори, туку преку активна, информирана и свесна поддршка од граѓаните, како што тврди Жан-Жак Русо во "The Social Contract". Народот, како основен извор на политичка легитимност, не треба да биде објект на манипулација. Системот на коалиции, кој во многу случаи не ги одразува интересите на народот, туку користи нецелисходни политички маневри, го поткопува самиот принцип на демократијата и ја става во прашање стабилноста на политичките институции.
Ромската заедница: Прекин на манипулацијата и политичка еманципација
„Si vis pacem, para bellum“ („Ако сакаш мир, подготви се за војна“) – оваа изрека ја илустрира важноста на политичката свест и еманципација на ромската заедница, која веќе не треба да биде третирана како пасивен или манипулиран електорат. Секој обид за манипулација на ромската заедница како „лесно управлив електорат“ е не само морално неодговорен, туку и политички самопоражувачки за политичките актери кои се обидуваат да го искористат ова.
Ромите, како значаен дел од македонското општество, се во процес на политичка еманципација. Како што истакнува Карл Попер во "The Open Society and Its Enemies", само преку политичка отвореност и инклузивност може да се обезбеди вистинска демократска заедница. Ромската заедница во Македонија, која сè повеќе се афирмира како активен и информиран учесник во политичкиот процес, покажува дека демократијата не смее да биде запоставена во име на манипулативни стратегии на политички лидери.
Оваа еманципација ја прави ромската заедница значаен политички фактор кој ги разбива стереотипите и ги поставува новите стандарди за политичко учество. Како што вели Платон во "Republic", вистински демократски процес е оној во кој сите социјални групи имаат еднакво право да влијаат на одлуките кои се однесуваат на нивниот живот.
Пропаст на персонализираните политички проекти
„Caveat emptor“ (Нека биде внимателен купувачот) – оваа латинска поговорка ја потврдува неизбежната вистина за политичарите кои се фокусирани само на личната амбиција и кои немаат доволно народна поддршка. Личностите кои се базираат на персонализирани проекти и кои не се во можност да обезбедат широка и стабилна поддршка, како што покажува политичката историја, се осудени на пропаст.
Теориите за демократска стабилност, особено во работите на Макијавели и Хобс, истакнуваат дека политичките субјекти кои немаат народна поддршка не можат да бидат издржливи на долг рок. Иако во краткорочен период, „човек-партија“ може да изгледа моќен, политичкиот успех и одржливост зависат од способноста да се формираат широка и различна политичка база. Како што вели Аристотел, „добрата власт е онаа која го претставува интересот на сите, а не на поединци или мали групи“. Без оваа основа, тие политичари и политички партии се осудени на политичка анестезија и исчезнување.
Bahtasa!
