Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысы

04/09/2026

Главы стран Шанхайской организации сотрудничества (ШОС) поддержали взаимодействие национальных правозащитных учреждений организации.

Об этом говорится в Бишкекской декларации по случаю 25-летия организации, подписанной главами государств ШОС 1 сентября 2026 года на заседании совета организации.

В соответствии с документом лидеры стран ШОС поддерживают регулярное взаимодействие на добровольной основе между национальными правозащитными учреждениями, государственными органами и иными организациями государств — членов ШОС, осуществляющими функции по защите прав и свобод человека.

Отметим, по инициативе Акыйкатчы (Омбудсмена) КР Джамили Джаманбаевой 23 июня 2026 года в Бишкеке состоялась первая консультативная встреча национальных правозащитных учреждений государств — членов ШОС.

Участники встречи поддержали инициативу кыргызской стороны и выразили благодарность Джамиле Джаманбаевой за организацию площадки для открытого профессионального диалога по вопросам защиты прав и свобод человека.

В рамках мероприятия состоялись двусторонние встречи, а также подписание меморандумов о сотрудничестве между национальными правозащитными учреждениями стран — участниц ШОС.

--------------------------------------------------------------------------

Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) мүчө мамлекеттердин башчылары уюмга мүчө өлкөлөрдүн укук коргоо улуттук институттарынын кызматташуусун колдошту.

Бул тууралуу ушул жылдын 1-сентябрында уюмдун Кеңешинин жыйынында ШКУга мүчө мамлекеттердин башчылары тарабынан уюмдун 25 жылдыгына карата кабыл алынган Бишкек декларациясында белгиленген.

Документке ылайык, ШКУга мүчө мамлекеттердин лидерлери адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо функцияларын жүзөгө ашырган укук коргоо улуттук мекемелеринин, мамлекеттик органдардын жана ШКУга мүчө мамлекеттердин башка уюмдарынын ортосунда ыктыярдуу негизде үзгүлтүксүз өз ара аракеттенүүсүн колдошот.

Белгилей кетсек, КРнын Акыйкатчысы (Омбудсмени) Жамиля Жаманбаеванын демилгеси менен 2026-жылдын 23-июнунда Бишкек шаарында ШКУга мүчө мамлекеттердин улуттук укук коргоо институттарынын биринчи консультативдик жолугушуусу болуп өткөн.

Жолугушуунун катышуучулары кыргыз тараптын демилгесин колдоп, адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо маселелери боюнча ачык кесиптик диалог үчүн аянтча түзүп бергендиги үчүн Жамиля Жаманбаевага ыраазычылык билдиришкен.

Иш-чаранын алкагында эки тараптуу жолугушуулар өткөрүлүп, ошондой эле ШКУга мүчө мамлекеттердин улуттук укук коргоо институттарынын ортосунда кызматташтык жөнүндө меморандумдарга кол коюлган.

04/09/2026

04/09/2026

КРнын Акыйкатчы (Омбудсмен) Институтунун демилгеси менен коомдук кеңеш түзүлүп, анын алгачкы отуруму болуп өттү.

Отурумдун жүрүшүндө адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо жана камсыз кылуу жаатындагы актуалдуу маселелер талкууланып, коомдук кеңештин мындан аркы ишмердүүлүгүнүн артыкчылыктуу багыттары белгиленди.

КРнын Акыйкатчысы Жамиля Жаманбаева коомдук кеңештин түзүлүшү Акыйкатчы Институтунун жарандык коом, эксперттик коомчулук жана укук коргоо уюмдары менен өз ара кызматташтыгын мындан ары чыңдоого багытталганын белгиледи.

“Коомдук кеңештин курамына жарандарын укуктарын коргоо жаатында тажрыйбасы мол инсандар кирди. Кеңештин мүчөлөрүнүн кесиптик билими жана иш тажрыйбасы адам укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылууга жана коргоого байланышкан көйгөйлөрдү кыйла терең жана объективдүү кароого мүмкүндүк берет деп ишенем”, — деди Акыйкатчы.

Отурумдун жүрүшүндө “Балдардын укугун коргоочулар лигасы” коомдук фондунун директору Назгүл Турдубекова коомдук кеңештин төрагасынын орун басары болуп шайланды.

Назгүл Турдубекова Акыйкатчы Институтунун жарандардын кайрылууларына ыкчам чара көрүү жана бузулган укуктарды калыбына келтирүү багытындагы алгылыктуу иштерин белгиледи. Ошондой эле институт тарабынан социалдык жана жабык мекемелерде мониторингдер ыкчам жүргүзүлүп жатканын дагы айтып өттү.

Ал Акыйкатчы Институтуна аймактарга мониторингдерди коомдук кеңештин мүчөлөрү менен биргеликте өткөрүүнү сунуштады.

Ал эми укук коргоочу Гүлшайыр Абдирасулова БУУнун Адам укуктары боюнча комитетинин сунуштамаларын аткаруунун маанилүүлүгүнө токтолду.

Мындан тышкары, ал жарандардын жеке маалыматтарын коргоо жана экологиялык укуктарын камсыз кылуу маселелерине өзгөчө көңүл бурууну сунуштады.

Жамиля Жаманбаева коомдук кеңештин сунуштары институт үчүн маанилүү экенин белгилеп, алар мамлекеттик органдарга сунуштамаларды даярдоодо жана жарандардын укуктарын коргоо боюнча конкреттүү чараларды иштеп чыгууда эске алынарын билдирди.

Кеңештин курамына “Социалдык технологиялар агенттиги” коомдук бирикмесинин директору, Аялдардын мыйзам чыгаруу демилгелеринин альянсынын тең координатору Зульфия Көчөрбаева, юрист, адам укуктары боюнча эксперт Улукбек Азимов, “Балдардын укугун коргоочулар лигасы” коомдук фондунун директору Назгүл Турдубекова, майыптыгы бар адамдардын укуктары боюнча эксперт Үкөй Мураталиева, эмгек укуктары боюнча жарандык активист Аскар Турдугулов, “Адам укуктары боюнча юристтер” фондунун төрайымы Асел Койлубаева, адам укуктары боюнча эксперт жана укук коргоочу Гүлшайыр Абдирасулова кирди.

Коомдук кеңеш Акыйкатчы Институтунун алдында жарандык коом менен ачык жана конструктивдүү өз ара кызматташууга көмөктөшүүчү көз карандысыз консультативдик-кеңеш берүүчү жана эксперттик орган катары иш алып барат.

В Институте Акыйкатчы (Омбудсмена) КР состоялось первое заседание общественного совета. В ходе заседания члены совета обсудили приоритетные направления его дальн...

28/08/2026

КРнын Акыйкатчысынын (Омбудсменинин) Ысык-Көл облусундагы өкүлчүлүгүнүн кызматкерлери Каракол шаарындагы коомдук тамактануу жайларында иштеп жаткан 15 жаштан 17 жашка чейинки жашы жете электердин эмгек укуктары бузулганын аныкташты.

Акыйкатчы Институтунун кызматкерлери Каракол шаарындагы коомдук тамактануу жайларында иштеп жаткан өспүрүмдөрдү жумушка тартууда алардын эмгек укуктарынын сакталышына мониторинг жүргүзүштү.

Мониторингдин жүрүшүндө эмгек келишимдери текшерилип, өспүрүмдөр менен анонимдүү сурамжылоо жүргүзүлдү.

Кафелерде өспүрүмдөр официант жана музыкант болуп иштеп жатышкан.

Текшерүүнүн жүрүшүндө жашы жете электерди жумушка кабыл алууда иш берүүчүлөр тарабынан мыйзам бузууларга жол берилери аныкталды. Тактап айтканда, айрым өспүрүмдөр менен эмгек келишимдери түзүлгөн эмес, айрымдарында ата-энесинин же мыйзамдуу өкүлүнүн жазуу жүзүндөгү макулдугу болгон эмес.

Мындан тышкары, иш берүүчүлөр идиш-аяк сындырып алгандыгы, жумушка кечиккени жана башка тартип бузуулары үчүн өспүрүмдөргө айып пул салып, тиешелүү суммаларды эмгек акыларынан кармап калышкан.

Ошондой эле Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексинин талаптары бузулганы аныкталган. Тактап айтканда, өспүрүмдөрдүн жумуш убактысы мыйзамда белгиленген нормадан ашкан. Алар саат 10:00дөн 22:00гө чейин иштеп келишкен.
Эмгек кодексинин 54-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктуна ылайык, 14 жаштан 16 жашка чейинки өспүрүмдөр күнүнө 5 сааттан, ал эми 16 жаштан 18 жашка чейинкилер 7 сааттан ашык эмес иштей алышат.

Белгилей кетсек, 14 жаштан баштап иштөөгө ата-энесинин же мыйзамдуу өкүлүнүн биринин жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана уруксат берилет. Жумуш жеңил болуп, өспүрүмдүн ден соолугуна зыян келтирбеши жана окуудан бош убакта аткарылышы керек.

Институттун кызматкерлери өспүрүмдөргө алардын эмгек укуктарын түшүндүрүп, жумушка орношууда кандай шарттар сакталышы керектиги тууралуу маалымат беришти.

Ошондой эле иш берүүчүлөргө мыйзамдын талаптары жана жашы жете элек кызматкерлердин укуктарын сактоо зарылдыгы түшүндүрүлдү.

Акыйкатчы Институту мамлекеттик органдарды жашы жете электердин эмгек укуктарынын бузулушуна жол бербөө жана алдын алуу боюнча иштерди күчөтүүгө чакырат.
__ _ _ _ _ _ _ __ _ _ _ _ _ ___ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ _ _ _ _

Сотрудники регионального представительства Акыйкатчы (Омбудсмена) КР выявили нарушения трудовых прав несовершеннолетних от 15 до 17 лет, работающих в кафе Каракола.

Сотрудники уполномоченного представителя Акыйкатчы по Иссык-Кульской области провели мониторинг пяти точек общественного питания в Караколе по вопросам привлечения на работу несовершеннолетних и соблюдения их трудовых прав.

Во время мониторинга сотрудники изучили трудовые договоры, поговорили с подростками и провели анонимное анкетирование.

В кафе подростки работали официантами и музыкантами.

Мониторинг показал, при приеме несовершеннолетних на работу работодатели допускают нарушения. К примеру, с некоторыми из них трудовые договоры не заключались, а в других случаях отсутствовало письменное согласие от родителей или законных представителей.

Подростки пожаловались, что работодатели штрафуют их за разбитую посуду, опоздания и другие нарушения, удерживают с их заработной платы.

Также установлено нарушение Трудового кодекса: продолжительность рабочего времени превышает нормы, установленные законом. Подростки работали с 10:00 до 22:00 часов.
Согласно пункту 1 части 1 статьи 54 Трудового кодекса КР, подростки от 14 до 16 лет могут работать не более 5 часов в день, а от 16 до 18 лет не более 7 часов.

Отметим, с 14 лет разрешается работать только с письменного согласия одного из родителей или законного представителя. Работа должна быть легкой, не вредить здоровью и выполняться в свободное от учебы время.

Сотрудники института разъяснили подросткам их трудовые права и рассказали, какие условия должны соблюдаться при их трудоустройстве.

А работодателям рассказали о требованиях закона и необходимости соблюдать права несовершеннолетних работников.

Институт Акыйкатчы призывает государственные органы усилить работу по предупреждению нарушений трудовых прав несовершеннолетних.

27/08/2026

КРнын Акыйкатчысынын (Омбудсменинин) орун басары Медербек Усаров Жалал-Абад облусуна болгон жумушчу сапарынын алкагында Базар-Коргон районундагы Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын №10 мекемесине (түзөтүү колониясына) жана Манас шаарындагы КР Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын №53 мекемесине (тергөө абагына) мониторинг жүргүздү.

Мониторинг учурунда кармалган жана жазасын өтөп жаткан жарандардын укуктарынын сакталышы жана кармоо шарттары текшерилди.

Медербек Усаров соттолуучулар жана камактагылар менен жекеме-жеке сүйлөшүүлөрдү да өткөрдү. Анда айтылган маселелер жана арыз даттануулардын айрымдары боюнча укуктук кеңеш берилип, айрымдары мекеменин администрациясы тарабынан жеринде каралып, чечилди.

Мындан тышкары, Акыйкатчы Институтунун кыйноолордун алдын алууга багытталган ишинин алкагында кыйноолорго, ырайымсыз, адамгерчиликсиз же кадыр-баркты басмырлаган мамилеге жол бербөө боюнча маалымат берилди.

Эки мекеме тең 2024-жылы пайдаланууга берилген.

үзөтүү колониясында кийим-кече жана бут кийим тигүүчү, зым жана кирпич чыгаруучу цехтер иштейт. Мекеменин жалпы сыйымдуулугу 1290 адамды түзөт.

Мониторинг учурунда мекеменин стационарында 9 соттолгон дарыланып жаткан.

Ошондой эле, колониянын катуу тартиптеги корпусундагы 186 соттолгон жарандын кармоо шарттары текшерилип, алар менен да маектешүү өткөрүлдү.

Манас шаарындагы Тергөө абагында мониторинг учурунда 216 адам кармалып турган, анын ичинде 206 эркек, 10 аял. Алардын арасында 8 жашы жете элек өспүрүм жана 10 чет элдик жаран бар.

Мониторингдин жыйынтыгында эки мекемеде тең Акыйкатчы Институтуна жашыруун кайрылуулар үчүн атайын кутучалар орнотулду.

2026-жылдын алты айында Акыйкатчы институту тарабынан 482 мониторинг жана текшерүү жүргүзүлгөн, анын ичинен 270у эркиндигинен ажыратылган жана чектелген жайларда өткөрүлгөн.
____________________________________
Заместитель Акыйкатчы (Омбудсмена) КР Медербек Усаров в рамках рабочей поездки в Джалал-Абадскую область провел мониторинг учреждения №10 ГСИН КР (исправительной колонии) в Базар-Коргонском районе и учреждения №53 ГСИН КР(СИЗО) в городе Манас.

В ходе мониторинга была проверена деятельность учреждений, соблюдение прав и условия содержания осужденных и лиц, находящихся под стражей.

Медербек Усаров также провел индивидуальные беседы с осужденными и арестованными.

В ходе встреч были озвучены различные вопросы и обращения. Часть из них была рассмотрена администрацией учреждения непосредственно на месте, по некоторым даны правовые консультации.

Кроме того, в рамках деятельности Института Акыйкатчы по предупреждению пыток были проведены юридические консультации по вопросам недопущения пыток, жестокого, бесчеловечного или унижающего достоинство обращения.

Оба учреждения были введены в эксплуатацию в 2024 году.

В исправительной колонии действуют производственные цехи по пошиву одежды и обуви, производству колючей проволоки и кирпича. Общая вместимость учреждения составляет 1290 человек.

На момент мониторинга в стационаре учреждения проходили лечение 9 осужденных.

Также были проверены условия содержания 186 осужденных, находящихся в корпусе строгого режима, и проведены беседы с ними.

В СИЗО в Манасе на момент мониторинга содержались 216 лиц, находящихся под стражей, в том числе 206 мужчин, 10 женщин. Среди них — 8 несовершеннолетних и 10 иностранных граждан.

По итогам мониторинга в обоих учреждениях установили специальные ящики для конфиденциальных обращений в Институт Акыйкатчы.

За шесть месяцев 2026 года Институтом Акыйкатчы проведено 482 мониторинга и инспекции, из которых 270 — в местах лишения и ограничения свободы.

25/08/2026

Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысынын (Омбудсменинин) кийлигишүүсүнөн кийин беш баласына алимент төлөбөгөн жаранга кылмыш иши козголду.

Акыйкатчы (Омбудсмен) Жамиля Жаманбаевага Талас облусунун тургуну кызынын жана неберелеринин укуктарын коргоого жардам сурап кайрылган.

Аялдын айтымында, 40 жаштагы кызы 2025-жылы күйөөсү И.Т. менен ажырашкандан кийин, беш баласына алимент өндүрүүгө арыз берген.

Бакай-Ата райондук соту мурдагы күйөөсүн эмгек акысынын жана башка бардык кирешелеринин жарымын төлөп турууга милдеттендирген.

Алимент 2025-жылдын 28-январынан баштап өндүрүлүп баштамак. Бирок ал соттун чечимин этибарга албай, бир жолу да төлөгөн эмес.

«Неберелеримдин атасынын айыл чарба жери, малдары, машинасы бар, бирок ошол эле учурда балдарына алимент төлөбөйт. Кызымга кыйын, балдары жаш, бир кызынын майыптыгы бар», - дейт аял.

Аял арызында сот аткаруучуларынын жана милициянын аракетсиздигине даттанган.

Анын айтымында, Бакай-Ата райондук ички иштер бөлүмү карызкордордун майыптыгы бардыгын айтып, кылмыш ишин козгоодон баш тарткан.

Акыйкатчынын Талас облусундагы өкүлчүлүгүнүн кызматкерлери Бакай-Ата райондук прокуратурасына жана Талас облусу боюнча сот аткаруучулар кызматына алименттик милдеттенмелерди өндүрүү жана сот чечимдерин аткаруу боюнча чара көрүүгө чакырып, кат жөнөтүшкөн.

Акыйкатчы Институтунун ишинин жыйынтыгында, 2026-жылдын 12-июлунда И.Т.га карата КР Кылмыш-жаза кодексинин 178-беренесинин 2-бөлүгү (Ата-эненин балдарын багуудан качышы) менен кылмыш иши козголгон. Учурда райондук милиция тергөө иштерин жүргүзүүдө.

Сот аткаруучулар кызматынын эсеби боюнча, жарандын алимент боюнча карыз 195 миң сомду түздү.

Белгилей кетсек, өткөн жылы Акыйкатчы Институту алимент өндүрүү боюнча сот чечимдеринин аткарылышына мониторинг жүргүзгөн. Анын жыйынтыгы менен Жамиля Жаманбаева Министрлер Кабинетине балдардын укуктарын коргоо боюнча комплекстүү чараларды кабыл алууну сунуштаган.

2026-жылдын алты айында Акыйкатчы Институтуна алимент өндүрүү маселеси боюнча 94 кайрылуу болду.
___ _ _ _ __ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

После вмешательства Акыйкатчы (Омбудсмена) КР в отношении мужчины, не платившего алименты на содержание пятерых несовершеннолетних детей, возбуждено уголовное дело.

К Акыйкатчы (Омбудсмену) КР Джамиле Джаманбаевой обратилась жительница Таласа с просьбой помочь защитить права дочери и внуков.

По словам женщины, ее дочь А.С. развелась с мужем И.Т. в 2025 году. Сразу после развода многодетная мать подала на алименты. Бакай-Атинский районный суд обязал бывшего мужа выплачивать на содержание пятерых детей половину заработной платы и всех иных доходов. Алименты должны были начать взыскиваться с 28 января 2025 года. Но он ни разу их не платил, полностью игнорируя решение суда.

«У моего бывшего зятя есть земля, которую он обрабатывает, хозяйство, скот, машина, но при этом он своим детям не платит алименты. Моей дочери тяжело, все дети несовершеннолетние, а старшая дочь имеет инвалидность I группы», - рассказала женщина.

Женщина в заявлении пожаловалась на бездействие судебных исполнителей и милиции.

По словам жительницы Таласа, Бакай-Атинский районный отдел внутренних дел отказал в возбуждении уголовного дела, сославшись на наличие у должника инвалидности.

Cотрудники представительства Акыйкатчы в Таласской области направили письма в прокуратуру Бакай-Атинского района и в Службу судебных исполнителей по Таласской области призывая принять меры по взысканию алиментных обязательств и исполнению судебных решений.

По итогам работы Института Акыйкатчы, 12 июля 2026 года в отношении И.Т. возбуждено уголовное дело по части 2 статьи 178 УК КР (Уклонение родителей от содержания детей).

В настоящее время районная милиция проводит следственные действия.

Согласно расчету Службы судебных исполнителей, задолженность по алиментам составила - 195 тысяч сомов.

Отметим, в прошлом году Институт Акыйкатчы провел мониторинг исполнения судебных решений по взысканию алиментов.

По итогам, Омбудсмен Джамиля Джаманбаева предложила Кабинету Министров принять комплексные меры для защиты прав детей.

За 6 месяцев текущего года в Институт Акыйкатчы поступило 94 обращения по вопросам алиментов.

20/08/2026

КР Акыйкатчысы (Омбудсмени) Жамиля Жаманбаева Ташкентте өткөн “Санариптик трансформация шартында адам укуктары: заманбап мамилелер” аттуу эл аралык конференцияга катышты.

Иш-чарага бир нече өлкөнүн адам укуктары боюнча ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, эл аралык уюмдар, мамлекеттик органдар, жарандык коомдун өкүлдөрү катышты.

Конференциянын катышуучулары санариптик дүйнөдө аялдардын, жаштардын жана майыптыгы бар адамдардын укуктарын, жеке маалыматтарды коргоону, интернеттеги коопсуздукту, кибербуллингди талкуулашты.

Жамиля Жаманбаева үчүнчү сессияда “Майыптыгы бар адамдардын укуктарын коргоо: инклюзивдик кызматтар жана тең укуктуу катышуу” деген темада сөз сүйлөдү.

Акыйкатчы өз сөзүндө Кыргызстан былтыр санариптик кызматтардын инклюзивдүүлүк принцибин жана колдонуучуларды майыптыгына байланыштуу басмырлоого жол бербөөнү бекемдеген Санариптик кодексти кабыл алганын белгиледи.

Жамиля Жаманбаева санариптик технологиялардын тез өнүгүп жатканын эске алуу менен, Акыйкатчы Институту санариптик чөйрөдө адам укуктарын коргоого өзгөчө көңүл буруп жатканын айтты.

Мисалы, 2026-жылдын июнь айында институт 20 мамлекеттик органдын расмий интернет-ресурстарын мониторинг жүргүзүп, санариптик кызматтардын жеткиликтүүлүгүн баалаган. Текшерүү санариптик контенттин жеткиликтүүлүгү боюнча WCAG эл аралык стандарттарын колдонуу менен жүргүзүлгөн.

Институттун кызматкерлери ар кандай майыптыгы бар адамдар сайттарды өз алдынча колдонуу, керектүү маалыматты табуу, электрондук формаларды толтуруп, жардамсыз кызматтарды алуу мүмкүнчүлүктөрүн баалашкан.

Жыйынтыгында, төрт интернет-ресурсу жарым-жартылай жеткиликтүү деп табылган. Мамлекеттик органдардын сайттарынын көпчүлүгү майыптыгы бар жарандарга ыңгайлашкан эмес.

«Биз бул жыйынтыктарды айрым мамлекеттик органдардын ишинин баа катары эмес, биринчи кезекте санариптик чөйрөнү өркүндөтүү куралы катары карайбыз. Институт укук бузууларды гана аныктабастан, анын алдын алууга жардам бериши керек», — деди Жамиля Жаманбаева.
Акыйкатчы майыптыгы бар адамдарды санариптик кызматтарды сыноого тартуунун маанилүүлүгүн белгилеп, бул адамдын кызматты өз алдынча алуу мүмкүнчүлүгүн реалдуу баалоого мүмкүндүк берерин кошумчалады.

Жамиля Жаманбаева конференцияда институттун санариптик мүмкүнчүлүктөрү тууралуу да айтып берди.

Азыркы учурда жарандар Омбудсменге «115» ишеним телефону, расмий сайты, электрондук почта, WhatsApp, Telegram жана башка санариптик каналдар аркылуу кайрыла алышат.

2025-жылы «115» ишеним телефонуна дээрлик 4 миң кайрылуу келип түшкөн, бул 2024-жылга салыштырмалуу бир жарым эседен ашык. Ал эми 2026-жылдын алгачкы жети айында электрондук кайрылуулардын үлүшү 40% дан ашкан.

Кийинки маанилүү этап «Акыйкатчы» автоматташтырылган тутумун ишке киргизүү болот.

Жолугушуунун жыйынтыгында катышуучулар «Адам укуктарынын санариптик трансформация контекстиндеги Ташкент декларациясын» кабыл алышты. Анда улуттук укук коргоо мекемелеринин санариптик чөйрөдө адам укуктарынын сакталышын көзөмөлдөөдө, жарандардын кайрылууларын кароодо жана мамлекеттик органдарга сунуштамаларды даярдоодо маанилүү ролу белгиленген.

Ташкентке болгон сапарынын алкагында Жамила Жаманбаева «Чечимдерди кабыл алууда аялдардын лидерлиги» аттуу диалогго да катышып, анда мамлекеттик башкарууда аялдардын ролу, тажрыйба алмашуу жана аял лидерлерди колдоо талкууланды.

Акыйкатчы (Омбудсмен) КР Джамиля Джаманбаева приняла участие в международной конференции “Права человека в условиях цифровой трансформации: современные подходы....

18/08/2026

Акыйкатчынын Жалал-Абад облусундагы өкүлчүлүгүнүн кызматкерлери аймактагы психоневрологиялык социалдык стационардык балдар мекемесине мониторинг жүргүзүштү.

Жалал-Абад облусундагы психоневрологиялык социалдык стационардык мекеменин имараттары жеке фонддун жана эл аралык уюмдардын колдоосу менен жаңы курулган. Мекеме 165 орунга ылайыкташкан. Учурда анда 4 жаштан 18 жашка чейинки 162 бала тарбияланууда.

Балдар күнүнө үч маал ысык тамак менен камсыздалат. Бир балага күнүмдүк тамак-ашка 220 сом, дары-дармекке 26 сом каралган.

Ошондой эле балдар ден соолугун чыңдоого жана калыбына келтирүүгө багытталган зарыл медициналык жана социалдык кызматтар менен камсыздалган.

Балдардын көпчүлүгүнүн өз алдынча кыймыл-аракет жасоого мүмкүнчүлүгү чектелүү болгондуктан, алар дайыма кароого жана жардамга муктаж.

Мониторингдин жүрүшүндө мекемеде ата-энеси баш тарткан 8 бала жана жарым жетим 93 бала бар экени аныкталды.

Мындан тышкары, 18 жаштан жогорку курактагы 24 бала дагы деле мекеменин кароосунда . Жетекчинин маалыматына караганда, аларды чоңдордун социалдык стационарына которуу мүмкүн болбой жатат. Анткени чоңдордун стационарларында бош орун жок.
Мекеменин жетекчилигинин айтымында, ар беш жылда бир берилүүчү санаториялык-курорттук дарыланууга жолдонмо 4 жылдан бери берилбей келет.

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдарды санаториялык-курорттук дарылоого жөнөтүү социалдык камсыздоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү тарабынан Министрлер Кабинети белгилеген тартипте камсыздоого тийиш.

Аныкталган көйгөйлөргө байланыштуу Акыйкатчы Институту Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигине тиешелүү чараларды көрүү боюнча суроо-талап жөнөттү.

Атап айтканда, балдарга санаториялык-курорттук дарыланууга жолдомолордун берилбей жаткан себептерин аныктоо жана маселени чечүү, ошондой эле 18 жаштан жогорку 24 баланы чоңдордун социалдык стационарына которуу маселесин кароо сунушталды.

Белгилей кетсек, Акыйкатчы Институту тарабынан 2026-жылдын биринчи алты айында өлкө аймагындагы психоневрологиялык стационардык мекемелерге жалпысынан 52 мониторинг жүргүзүлгөн.

Сотрудники представительства Акыйкатчы (Омбудсмена) КР в Джалал-Абадской области провели мониторинг в Детском психоневрологическом социальном стационарном учре...

11/08/2026

По итогам мониторинга пограничной заставы «Кадамжай» ряд ответственных лиц привлечен к дисциплинарной ответственности

В начале июня сотрудники уполномоченного представителя Акыйкатчы (Омбудсмена) КР по Баткенской области провели мониторинг в войсковой части 2023 пограничной заставы «Кадамжай» ГПС КР.

По итогам первой проверки были выявлены санитарно-эпидемиологические нарушения на складе для хранения продуктов, столовой и даны устные предупреждения ответственным лицам.

В конце июня сотрудники регионального представительства вновь посетили пограничную заставу. Оказалось, часть выявленных нарушений так и не устранили.

Так, во время проверки склада огурцы и помидоры, хранящиеся в ящиках из-за несоответствия температурного режима, начали портиться и загнивать.
Кроме того, не отбирались суточные пробы готовых блюд (образцы). Согласно санитарным требованиям, перед выдачей пищи обязательно должна сниматься проба, которая хранится в специальном холодильнике для контроля качества питания.
Это нарушает статью 57 Закона КР «Об общественном здравоохранении», согласно которой организация питания должна соответствовать санитарным нормам и быть безопасной для здоровья людей.

Здание погранзаставы нуждается в ремонте.

Также сотрудники побеседовали с военнослужащими о мандате Акыйкатчы, об их правах, недопустимости пыток, неуставных отношений и других форм жестокого обращения. Каких-либо жалоб на условия прохождения службы от них не поступило.

По результатам мониторинга Уполномоченный представитель Акыйкатчы в регионе направил представление руководству погранзаставы с требованием устранить выявленные нарушения и принять меры в отношении виновных лиц.

В итоге за безответственное отношение к исполнению воинских обязанностей и службе объявлены выговоры начальнику продовольственной службы, повару и командиру хозяйственного отделения погранзаставы.

Кроме того, начальнику погранзаставы - предупреждение о неполном служебном соответствии, старшине – строгий выговор.

Институт Акыйкатчы продолжит мониторинг воинских частей и подразделений в целях защиты прав военнослужащих.

Отметим за 6 месяцев 2026 года институт провел 38 мониторингов воинских частей по всей республике.

---------------------------------------------------------------

КРнын Акыйкатчы (Омбудсмен) Институту июнь айында Баткен облусунун “Кадамжай” чек ара заставасында кызмат өтөп жаткан аскерлердин укуктарынын сакталышына жана уставдан сырткаркы мамилелерди алдын алуу максатында мониторинг жүргүздү.

Алгачкы мониторингдин жүрүшүндө азык-түлүк сактоочу кампада жана ашканада санитардык-эпидемиологиялык талаптардын бузулгандыгы аныкталып, жооптуу кызмат адамдарына буга чейин, оозеки эскертүүлөр берилген.

26-июнь күнү аймактык өкүлчүлүктүн кызматкерлери аталган чек ара заставасына кайрадан барышкан. Текшерүүнүн жүрүшүндө мурда аныкталган мыйзам бузуулардын айрымдары дагы деле жоюлбаганы белгилүү болду.

Тактап айтканда, күнүмдүк даярдалган тамак-аштан милдеттүү суткалык пробалар алынбагандыгы, ошондой эле азык-түлүк сактоочу кампада кыска мөөнөттө сакталуучу помидор жана бадыраңды сактоо эрежелери бузулуп, алардын жараксыз абалга келе баштаганы аныкталды.

Бул жагдайлар аскер кызматкерлеринин саламаттыгына коркунуч келтирип, Кыргыз Республикасынын «Коомдук саламаттыкты сактоо жөнүндө» Мыйзамынын 57-беренесинин талаптарын бузат. Аталган мыйзамга ылайык, коомдук тамактанууну уюштуруу адамдын ден соолугу үчүн коопсуз болууга тийиш.

Ошону менен катары эле жоокерлердин жатаканасына, мончого, окуу бөлүмүнө жана медициналык пунктуна да текшерүү жүргүзүлгөн.

Чек ара заставасынын имараты эскилиги жетип, капиталдык оңдоого муктаж абалда.

Ошондой эле, жоокерлер жуунуучу мончонун абалы өтө начар болуп, санитардык-гигиеналык талаптарга жооп бербей турганы маалым болду.

Аныкталган мыйзам бузуулардын негизинде Акыйкатчы Институту Мамлекеттик чек ара кызматынын 2023 аскер бөлүгүнүн жетекчилигине санитардык-эпидемиологиялык кемчиликтерди жана мыйзам бузууларды тез арада четтетүү, жооптуу кызмат адамдарынын тартиптик жоопкерчилигин кароо боюнча сунуштама жөнөткөн.

Жыйынтыгында, кызматтык милдеттерин талаптагыдай аткарбагандыгы үчүн чек ара заставасынын башчысына эскертүү, жумушуна кайдыгер мамиле жасагандыгы үчүн 4 аскер кызматкерине “сөгүш” берилгени маалым болду.

Белгилей кетсек, Акыйкатчы Институту 2026-жылдын алты ай аралыгында жалпы республика боюнча 38 аскер бөлүктөрүнө мониторинг жүргүзгөн.

06/08/2026

КРнын Акыйкатчысы (Омбудсмени) Жамиля Жаманбаева тиешелүү мамлекеттик органдарды жарандардын билим алууга болгон укуктарынын сакталышын камсыздоого чакырат.

Акыйкатчыга Бишкек шаарындагы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин студенти Ч.Х.нын апасы кайрылып, уулунун билим алууга болгон укугун коргоп берүүсүн суранган.

“Уулум Россиянын Сибирь Федералдык университетинен Кыргыз улуттук университеттин Юриспруденция факультетинин 2-курсуна которулуп келип, сессияларын тапшырып, контракттык төлөмдөрүн төлөп окуп жаткан учурда, окуу жайдын атайын комиссиясы жүргүзгөн текшерүүнүн жыйынтыгында “документтери талаптарга жооп бербейт” деген негизде окуудан чыгарып коюшту”, - дейт арыз ээси.

Ушундай эле көйгөй менен И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин 4-5-6-курсунун 32 студентинен жамааттык кайрылуу келип түшкөн.

Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлигинин Акыйкатчы Институтуна берген маалыматына ылайык, окуу жайлар тарабынан Сибирь федералдык университетинен которулуп келген студенттер боюнча текшерүү жүргүзүлгөн. Текшерүүнүн жыйынтыгында Сибирь федералдык университетинен алынган расмий маалыматка ылайык, айрым жарандар, анын ичинде Ч.Х.да аталган университеттин маалыматтык системасында катталбагандыгы жана аларга окугандыгы тууралуу маалымкаттар берилбегендиги көрсөтүлгөн.

Студенттердин айтымында, Сибирь Федералдык университетинен Кыргызстандын жогорку окуу жайларына которулуп келип, контракттык негизде билим алып жатышкан. Окуу акыларын өз убагында төлөп, окуу программаларын калтырбай өздөштүрүп келишкен.
“Бизге дипломдук иштерибизди коргоого жана мамлекеттик жыйынтыктоочу аттестациядан өтүүгө уруксат берилбей жатат. Ошону менен катары эле расмий чечимдер, текшерүүнүн жыйынтыктары менен да тааныштырылган жокбуз. Бизге психологиялык басымдар болуп, окуудан өз каалообуз менен кетүү тууралуу арыз жазууга түрткү болгон жагдайлар жаралууда”, - деп айтылат арызда.
Ал эми Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин маалыматына ылайык, УКМКнын Башкы тергөө башкармалыгы тарабынан Сибирь федералдык университетинен которулган студенттерге карата сотко чейинки текшерүү жана териштирүү иш-чараларын жүргүзүүдө.

Акыйкатчы Институту көрсөтүлгөн жүйөлөрдүн негизинде билим мекемелеринин чечимдеринин мыйзамдуулугун текшерип, укуктук баа берүү менен студенттердин билим алууга болгон укуктарынын сакталышын көзөмөлдөп берүүнү өтүнүп Башкы прокуратурага кат жолдоду.

Ага улай эле, Акыйкатчы Институту Россиянын Адам укуктары боюнча Красноярск крайынын ыйгарым укуктуу өкүлү Марк Денисовго Сибирь федералдык университетинен билим алган кыргыз жарандары менен болгон жагдайга көмөк көрсөтүүнү суранып расмий кат жолдогон.

Акыйкатчы Жамиля Жаманбаева Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлигин чет өлкөлөдөн которулуп келген студенттерди кабыл алууда алардын документтеринин мыйзамдуулугун тыкыр иликтөөгө чакырат. Ал эми, студенттердин документтеринин мыйзамдуулугун текшербей кабыл алып, алардын бүтүрүү курсуна келгенде ара жолдо калышына жол берген кызматкерлерге карата укуктук баа берилиши керектигин белгилейт.

Акыйкатчы (Омбудсмен) КР Джамиля Джаманбаева призывает соответствующие государственные органы обеспечить соблюдение прав граждан на образование. В Институт Акый...