07/09/2026
“ Í dag endurspeglast stjórnmálalegar áherslur ríkisstjórnarinnar og þær eru að boða ríkisreikning sem lítur út fyrir að vera í jafnvægi á blaði en gerir ekkert annað en að boða ójafnvægi og auka ójöfnuð í samfélaginu.” - Rósa Björk skrifar um fjárlög ríkisstjórnarinnar sem kynnt voru í dag.
Hallalaus fjárlög – en á kostnað hverra?
Þráhyggjustef ríkiststjórnar Samfylkingarinnar, Viðreisnar og Flokk fólksins raungerðist í dag í makalausri kynningu þeirra á hallalausum fjárlögum. Með þessum fjárlögum er ljóst að það er verið að þrengja útgjaldaramma Ríkissjóðs og setja mjög stíf markmið um afkomu hins opinbera á sama tíma og samfélagslegar þarfir aukast.
Auðvitað er ekki markmið VG að reka eigi Ríkissjóð með halla. En hallalaus fjárlög er ekki góður árangur ef leiðin að því er sú að láta almenning bera enn meiri byrðar og veikja grunnkerfin okkar allra sem tryggja okkur öryggi, jöfnuð og lífsgæði.
Hvar erum við sem samfélag þegar við gerum hallalausan ríkissjóð að æðsta markmiði, en ekki markmiðið um að efla og styrkja enn frekar grunnþjónustuna við fólkið í landinu hvar þörfin fer vaxandi ?
Í hallalausu fjárlögunum er gert ráð fyrir að útgjaldarammi fjölskyldumála lækki árið 2027. Sama gildir um húsnæðis- og skipulagsmál og málaflokk vinnumarkaðar og atvinnuleysistrygginga. Forgangsröðunin þarna er kolröng og ekki í neinu samræmi við fyrirheit stjórnvalda um að verja tiltekna hópa samfélagsins. Þörfin fyrir þá vernd hefur í raun aukst enn meir en áður í ljósi þess að vextir og verðbólga hafa verið hærri og varað mun lengur en áður var talið.
Útgjöld til heilbirgðismála hækka að nafnvirði, en hækka þau útgjöld nægjanlega mikið þegar við stöndum frammi fyrir aukinni þjónustuþörf, öldrun þjóðarinnar, mönnunarvanda og uppsöfnuðum verkefnum sem þola enga bið? Duga fjármunirnir nægjanlega til að tryggja aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag?
Þegar rennt er yfir útgjaldaramma velferðarmála kemur í ljós að útgjaldarammi fjölskyldumála, húsnæðismála lækkar ( td með því að lækka stofnframlög til almennra íbúða um 3 mia.kr.) og lækkun útgjalda til vinnumarkaðsmála er kynnt.
Þá þurfum við að spyrja um áhrif þess á fólk sem nú þegar á erfitt með að ná endum saman.
Á sama tíma og herða á skilyrði um verðtryggð lán - sem mun auka greiðslubyrði og þyngja enn stöðu ungs fólks og tekjulægri hópa – rýrna barna og húsnæðisbætur að verðgildi og vaxtabótakerfið er lagt endanlega af….Og til að toppa þetta allt er ekki gripið til neinna aðgerða á húsnæðismarkaði !
Og svo er það umhverfis – og loftslagsmálin.
Framlög til þeirra eiga að lækka samkvæmt útgjaldaramma fjárlaga ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma og loftslagsbreytingar, náttúruvá og hnignun líffræðilegrar fjölbreytni eru meðal stærstu áskorana sem við stöndum frammi fyrir.
Það er ekki nóg að tala um græna umbreytingu. Hún þarf að sjást í fjárlögum.
Útgjaldarammi umhverfismála er um 38,8 milljarðar króna árið 2027. Er þessi upphæð nógu há miðað við það risavaxna verkefni sem við stöndum frammi fyrir? Náttúruvernd, loftslagsaðgerðir, landgræðsla, mengunarvarnir og viðbrögð við náttúruvá eru ekki gæluverkefni. Þetta eru fjárfestingar í framtíðinni en líka samfélagsleg öryggismál. Umhverfismálin eru nefnilega lífsspursmál fyrir okkur Íslendinga eins og fyrir aðra.
Skoðum líka aðeins öryggis – og varnarmálin í fjárlögunum. Framlög til öryggis- og varnarmála. hafa aukist verulega á síðustu árum eða úr 6,6 ma.kr árið 2024 í 10,8 mia kr. 2026. Þessi stífa og markvissa hækkun til öryggis – og varnarmála endurspeglar alvarlega stöðu á alþjóðavettvangi, en kallar líka á skýra almenna umræðu um forgangsröðun þegar kemur að öryggismálum þjóðarinnar. Hvers konar öryggi viljum við byggja upp á Íslandi ? Hvernig tryggjum við að aukin útgjöld til varnarmála komi ekki niður á félagslegu öryggi þjóðarinnar?
Öryggi okkar er líka heilbrigðiskerfi sem virkar, að fólk hafi greiðan aðgang að húsnæði, öflugar almannavarnir, raforkukerfi sem virka, náttúruvernd og vernd sjávar. Netöryggi og lýðræðislegt heilbrigði samfélagslegrar umræðu.
En ekki síst samfélag þar sem ójöfnuður grefur ekki undan samstöðu og samtakamætti þjóðar.
Fjárlög hverrar ríkisstjórnar eru pólitísk. Í dag endurspeglast stjórnmálalegar áherslur ríkisstjórnarinnar. Þær eru að boða ríkisreikning sem lítur út fyrir að vera í jafnvægi á blaði en gerir ekkert annað en að boða ójafnvægi og auka ójöfnuð í samfélaginu.