22/12/2025
خەڵکی هەولێر چۆن موسڵمان بوون؟
زۆربەمان ناوی "عوتبەی کوڕی فەرقەد"مان بیستووە، بەڵام ئایا دەزانیت کەی و چۆن قەڵای هەولێر دەرگاکانی بۆ سوپای ئیسلام واڵا کرد؟ لێرەدا وردەکارییەکان دەخەینە ڕوو:
🚩کەی هەولێر بوو بە موسڵمان؟
لە ساڵی ٢١ یان ٢٢ی کۆچی (بەرامبەر ٦٤٢-٦٤٣ی زایینی)، لە سەردەمی خەلیفە عومەری کوڕی خەتاب، فەرماندە "عوتبەی کوڕی فەرقەد ئەلسولەمی" دوای ئەوەی مووسڵی کۆنترۆڵ کرد، بەرەو ڕۆژهەڵاتی زێی گەورە هەڵکشا بۆ فەتحکردنی "ئەربێلا" (هەولێری ئێستا).
🚩فەتح
بەپێی زۆربەی مێژوونووسان، هەولێر بە شەڕ نەگیراوە! بەڵکو خەڵکی شارەکە و فەرمانڕەواکانیان پەیماننامەی ئاشتییان لەگەڵ عوتبە واژۆ کرد. لەبەرانبەر پاراستنی کەنیسە و ماڵەکانیان، ڕازی بوون "جزیە" بدەن. ئەمەش وایکرد هەولێر پارێزراو بێت..
🚩ئایینی خەڵکی هەولێر پێش ئیسلام چی بوو؟
هەولێر لەو کاتەدا ناوەندێکی جیهانیی مەسیحییەت بوو (مەزهەبی نەستووری). لەناو قەڵا و دەوروبەریدا چەندین کەنیسەی گەورە هەبوون. هەروەها پاشماوەی ئایینی زەردەشتی و کەمینەیەکی جوو لە شارەکەدا نیشتەجێ بوون.
🚩 بۆچی خەڵکی هەولێر ئیسلامیان قبوڵ کرد؟
پرۆسەی موسڵمانبوونی خەڵکی هەولێر چەند سەدەیەکی خایاند. سەرەتا هۆزە کوردەکان (وەک هۆزی حەمیدی و هەزبانی) کە لە دەوروبەری شارەکە بوون، ئیسلام بوون. مامەڵەی دادپەروەرانەی موسڵمانان و دوورکەوتنەوە لە باجی قورسی ساسانییەکان، وایکرد خەڵکەکە بە ویستی خۆیان بێنە ناو ئایینەکە.
📍یەکەم مزگەوتی هەولێر:
یەکەمین مزگەوت لە ناو قەڵای هەولێر دروستکرا، کە دواتر بە "مزگەوتی قەڵا" ناسرا. هەولێر لە سەردەمی سوڵتان موزەفەردین گۆکبەری (سەدەی ١٢ز) گەیشتە لووتکەی ناوبانگی ئیسلامی خۆی و بوو بە ناوەندی یادی مەولوود لە جیهاندا.
📚 سەرچاوەکان :
البلاذري (فتوح البلدان) - ص ٣٢٣.
ابن الأثير (الكامل في التاريخ) - ج ٣، ص ٢٧.
الطبري (تاريخ الرسل والملوك) - ج٤، ص ١٣٨-١٣٩.
د. زبیر بلال اسماعیل (أربيل في أدوارها التاريخية) - ص ١١٧-١٢٠.
_______________________
بە سوپاسەوە
لە پەیجی شارستانییەتی_ئیسلامی
