23/07/2026
ଅତୀତର ବୋଝକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଜୀବନ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା
ଜୀବନ ଏକ ଅଫେରନ୍ତା ନଦୀର ସ୍ରୋତ ସଦୃଶ, ଯାହା କେବଳ ଆଗକୁ ବହିଚାଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ପଥରେ ସମୟ କାହା ପାଇଁ ଅଟକି ରହେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଜୀବନର କିଛି ଖରାପ ଅନୁଭୂତି, କାହାର କଟୁ ସମାଲୋଚନା କିମ୍ବା ଅପ୍ରୀତିକର ଘଟଣାକୁ ମନ ଭିତରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ବସି ରହୁ। ଏହି ନକାରାତ୍ମକ ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ଆମ ମନକୁ ଏପରି ଭାବେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥାଏ ଯେ, ଆମେ ଆମର ସୁନ୍ଦର ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଉପଭୋଗ କରିପାରୁନାହୁଁ ଏବଂ ନିଜ ହାତରେ ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରମୟ କରିଦେଉ। ବାସ୍ତବରେ, ଜୀବନରେ ଘଟିଯାଇଥିବା ଖରାପ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ଭୁଲିଯିବା, ଆମର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେତେ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ। ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତକୁ ଧରି ବସି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଗତିର ଦୌଡ଼ରେ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମହାପୁରୁଷ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ତଥା ଶିକ୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ ସ୍ମରଣଯୋଗ୍ୟ, ଯାହା ଆମ ଜୀବନ ଜୀଇଁବାର ଶୈଳୀକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ଥରେ ମହାତ୍ମା ବୁଦ୍ଧ ନିଜର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଗ୍ରାମକୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ବାଣ୍ଟିବା ଏବଂ ପ୍ରବଚନ ଦେବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ସେହି ଅମୃତ ବଚନ ଓ ଶାନ୍ତିର ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗ୍ରାମବାସୀ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲେ କି, ମଣିଷ ଜୀବନରେ କ୍ରୋଧ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଅଧୋଗତିର କାରଣ ଅଟେ। କ୍ରୋଧ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଅଗ୍ନି, ଯାହା କେବଳ କ୍ରୋଧ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଜଳାଇନଥାଏ, ବରଂ ତା' ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରିଦିଏ। ଏଣୁ ସୁଖମୟ ଜୀବନ ପାଇଁ କ୍ରୋଧକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ତେବେ ସେହି ଗ୍ରାମରେ ଜଣେ ଏଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ବଢୁଥିବା ସୁନାମକୁ ଆଦୌ ସହ୍ୟ କରିପାରୁନଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ନାପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରବଚନ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ହଠାତ୍ ସଭା ମଝିରେ ଠିଆ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କଟୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ସହ ଅଶ୍ଳୀଳ ଅପଶବ୍ଦ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସଦାଚରଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଥିଲା ଯେ, ବୁଦ୍ଧ ସେହି କଟୁ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଗମ୍ଭୀର ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ସେହିପରି ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ଓ କରୁଣା ଲାଗି ରହିଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ସେହି ଅହଂକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ସେଠାରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଘରକୁ ଫେରିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ବିବେକ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସେ ଜଣେ ପରମ ଶାନ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅକାରଣରେ ଅପମାନିତ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅନୁତାପର ନିଆଁରେ ଜଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲା। ନିଜର ଭୁଲ୍ ସ୍ୱୀକାର କରି ପରଦିନ ସକାଳୁ ସେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ମାତ୍ର ସେତେବେଳକୁ ବୁଦ୍ଧ ସେହି ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୂର ଗ୍ରାମକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ନିଜ ଜିଦ୍ରେ ଅଟଳ ରହି ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ସେହି ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରେ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ନିଜର ଅପରାଧ ପାଇଁ କ୍ଷମା ଭିକ୍ଷା କଲେ।
ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧ ଅତି ସରଳତା ଓ କରୁଣାର ସହ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଭଦ୍ରବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ ମୋତେ କାହିଁକି ଏଭଳି କ୍ଷମା ମାଗୁଛ?" ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଗତକାଲି ସଭାରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ତିକ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ନିଜର ଖରାପ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଇଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧ ମୃଦୁ ହସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାର୍ମିକ କଥାଟିଏ କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଗଲା। ବୁଦ୍ଧ କହିଲେ, "ସେହି କଥା ତ ଗତକାଲିର ଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ତାହାକୁ କାଲି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେହି ଖରାପ ଅତୀତକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ, ନିଜର ଆଜିର ସାରା ଦିନଟିକୁ ଚିନ୍ତା, ବିଷାଦ ଓ ବ୍ୟଗ୍ରତା ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମର ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ତ ବ୍ୟର୍ଥ କଲ, ସାଙ୍ଗକୁ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଲ।"
ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଥଚ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା। ଅତୀତର ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭୂତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଖରାପ ମନୋଭାବକୁ ମନରେ ସାଇତି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନ୍ୟ କାହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ହିଁ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତି କରିଥାଉ। ନକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ସକାରାତ୍ମକ ଊର୍ଜାକୁ ଶେଷ କରିଦିଏ। ତେଣୁ ଜୀବନରେ ଯାହା ବି ଖରାପ ଘଟିଯାଇଛି, ତାକୁ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବି ବନ୍ଦ କରିଦେବା ଉଚିତ। ପୁରୁଣା କଥାକୁ ଭୁଲି ନୂତନ ସକାଳକୁ ଆନନ୍ଦର ସହ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ଏବଂ ସଦାସର୍ବଦା ଆଶାବାଦୀ ହୋଇ ଜୀବନ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବୁଦ୍ଧିମାନର ଲକ୍ଷଣ। ଆସନ୍ତୁ, ଅତୀତର ସମସ୍ତ ବୋଝକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଦେଇ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ସୁସ୍ଥ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ ଦିଗରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିବା।
#ଜୀବନରସୂତ୍ର #ଗୌତମବୁଦ୍ଧ #କ୍ଷମାଗୁଣ
