21/04/2026
شعر : رفعت عباس — تجزیہ : زبیر احمد
دل تاں آہدے پُھل کوں رفعت نیڑے تھی کر ڈیکھوں
ایں تیں پر جو تتلی ٻیٹھی ، ایہا اُڈ ونڃݨی ھے
رفعت عباس دے شعر پڑھݨ رفعت عباس کولھو آٹوگراف گھنݨ دے ساویں ہوندے ۔ اج دا شعر کہیں وی aesthetic whole دی سالمیت دی دعا ھے تے اوندی organic unity وچ مداخلت نہ کرݨ دی پارت ھے ۔ اے جمالیاتی پیکر ترئے اجزاء نال مل کے بݨیے ۔ اے تریئے اجزاء ایں پیکر دی سالمیت دے ہکو سویں ضامن ہن ۔
او اجزاء ہن : پُھل ، تتلی ، فاصلہ
ایں جمالیاتی پیکر وچ تتلی دا حصہ پھل دے برابر ھے ۔ تتلی نہ کوئی بیرونی اضافہ ھے نہ مستعار شئے ، بلکہ فطری جزو ھے ۔ اے حرکت ، زندگی تے ونکو ونک دے رنگیں نال بݨی ہوئی او fine excess ھے جیندی موجودگی وچ جمود کوں راہ ملݨ ناممکن ھے ۔ فاصلے دی جادوگری وی عجب ھے ۔ عام طور تے فاصلے دے ودھݨ نال ݙیکھݨ والی اکھ تے منظر دے درمیان بصری ، جمالیاتی جُڑت کمزور تھی ویندی اے یا منڈھو ترٹ ویندی اے ، مگر اتھاں اے ݙر ھے جو فاصلہ گھٹ گیا تاں اے ملوکھ تے فطری بانڈ ترٹا ویسی ۔ ایہا وجہ ھے جو شاعر خواہش دے باوجود پُھل دے نیڑے ونج کے اونکوں نئیں ڈیہدا ۔ اونکوں پک ھے جو اتھاں قربت دا مطلب مداخلت ھے ، تے مداخلت دا مطلب ھے ایں ملوکھ منظر دے ، ایں جمالیاتی تجربے دے delicate balance دی شکست و ریخت ۔
اج دے ایں آٹوگراف وچو میں جیہری خوشبو کشید کیتی اے ، او تہاڈے نال وی سانجھی کرینداں:
کہیں آرٹسٹ دی نظر وچ ایستھیٹک ہول دے سارے اجزاء اہم ہوندن
جمالیاتی تجربہ یا مشاہدہ ، جمالیاتی اخلاقیات دے تابع ہوندے
قربت تے مداخلت دے درمیان حد ٻَنے دا ادراک ، قربت دی خواہش کوں مداخلت تک نئیں ونجݨ ڈیندا
اے سب کتھاں لکھیا کھڑے ؟ کیا رفعت عباس اے ساریاں ڳالھیں الائن ؟
نئیں ۔۔۔۔ لکھݨ الاوݨ کُوڑ اے ۔ رفعت عباس اے سب کجھ ہک delicate architecture دے ذریعے ݙکھائے ۔
“Don’t tell me that the moon is shining; show me the glint of light on broken glass.”
Anton Chekhov
“A poet does not write on the facade of architecture that clay lamps are lit here at night; instead, he places the lamps within the architecture itself and shows them burning.He does not tell, he shows."
Razi Abidi
رفعت عباس دا اے شعر بظاہر نہایت سادہ تے شخصی خواہش دا اظہار لگدے مگر حقیقت وچ اے جمالیاتی شعور ، فنکارانہ ضبط ، مشاہدے دی اخلاقیات نال ہک مکمل فکری بیانیہ تشکیل ڈیندا پئے ۔ شاعر دا دل آہدے او پُھل کوں نیڑے ونج کے ڈیکھے ، مگر اونکوں ایں قربت دی قیمت معلوم ھے جو پھل تے ٻیٹھی ہوئی تتلی اڈ ویسی ۔ تہوں او ہک خاص حد کنے اگو تے نئیں ویندا تے شعر محض ہک داخلی احساس دی خط وحدانی وچو نکل کے ہک اینجھے ہمہ گیر جمالیاتی تجربے وچ ڈھل ویندے جتھاں خواہش ، حسن ، فاصلہ ، ہکی مہین جھئیں ریشمی ݙوری وچ ڳُندھیج ویندن ۔ ہکی نامیاتی وحدت دا حصہ بݨ ویندن ۔ شاعر دا رُک ونجݨ محض جسمانی عمل نئیں ، ہک ݙونگھا جمالیاتی اخلاقی رویہ ھے سلیقہ ھے ۔ ایں اخلاقیات دے سبب شاعر دی ذات پس منظر وچ لگی گئی اے تے تجربے دی سالمیت بچ گئی اے ۔
اے شعر وی ڈیکھو ۔ اتھاں وی اگر شاعر اگو تے ودھدے یا محض الویندے تاں دھیان دی تتلی پُھل تو اڈی ویسی ۔
ہم ان کو سوچ میں گم دیکھ کر واپس چلے آئے
وہ اپنے دھیان میں بیٹھے ہوئے اچھے لگے ہم کو
احمد مشتاق
