Leedâ Qoborta

20/05/2026

ፍትሕ፣ ርኅራኄና መጠለያ በአል-ነጃሺ ምድር

አል-ነጃሺ መስጊድን ማየት የሰው ልጅ በጭንቅና በጨለማ ውስጥ በነበረበት ዘመን እምነትና ፍትሕ፣ ርኅራኄና መጠለያ በአንድ ወርቃማ መሠረት ላይ እንዴት ፍጹም ተጋብተው እንደኖሩ በጥልቀት መመልከት ነው። ይህ በዓለም ታሪክ ውስጥ ፈጽሞ የማይረሳውና በጥንታዊው የነጋሽ ምድር የሰፈረው ቅዱስ ስፍራ የሕንጻ ስብስብ አይደለም። እርሱ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮች የነፃነትና የሥነ-ልቦና ደኅንነት እስትንፋስ ያገኙበትና የኢትዮጵያዊው ንጉሥ የአል-ነጃሺ (አሥሐማ ኢብን አብጀር) የላቀ የሞራል ልዕልና የታተመበት እና የሰው ልጅ የጋራ የክብር ማኅተም የሆነ ሕያው የተቋማዊ ጽናት ሐውልት እንጂ። የነጃሺ ታሪክ የስደት ሰቆቃ በጥልቅ ፍቅር፣ በፍትሕና በሉዓላዊ ውህደት የተሻረበት ነፍስን የሚያሞቅ ቅኔ ነው።

የዚህ ታላቅ ታሪክ የሕይወት ቅኝት የሚጀምረው በነብዩ መሐመድ አንደበት ከተነገረችው ያቺ ዘላለማዊ የእውነት ምስክርነትና ስልታዊ ማኅደረ-ትውስታ ነው። በመካ ምድር እምነታቸውን በመያዛቸው ብቻ ስቃይና መከራ፣ ብርቱ ተቃወሞም የጸናባቸው ሰሃቦች መጠለያ ፍለጋ ሲጨንቃቸው ነቢዩ መሐመድ ጣታቸውን ወደ ምሥራቅ አፍሪካ ወደ ሐበሻ ምድር በመቀሰር እንዲህ አሉ፦ “ወደ ሐበሻ ምድር ሂዱ እዚያ ዘንድ ማንም የማይበደልበት፣ ፍትሕንና እውነትን የሚወድ ንጉሥ አለና።” ይህች ቃል ተራ መመሪያ አልነበረችም የኢትዮጵያን ጥንታዊ የፍትሕ፣ የባለደራነት ክብርና ሉዓላዊነት ለዓለም ያበሰረች፣ በሰማይና በምድር የተመሰከረች የቃል-ኪዳን ብርሃን እንጂ።

ይህ የፍትሕ ልዕልናና ስልታዊ ትሕትና በነጃሺ አደባባይ በተግባር ሲገለጥ ታሪኩ ይበልጥ ድንቅ ተቋማዊ ትምህርት ሰጪ ይሆናል። በጃዕፈር ኢብን አቢ ጣሊብ የሚመራው የስደተኞቹ ስብስብ በንጉሡ ፊት በቆመበትና የመካው ጃዕፈር የቁርዓን አንቀጾች በጥንቃቄ ባነበበበት ያ ታሪካዊ ቅጽበት የነጃሺ ልብ በፍቅርና በእውነት ጸና። ንጉሡ አል-ነጃሺ ከመንበሩ ወርዶ በትሕትና ምድር ላይ መስመር እየሳለ እንዲህ አለ፦ “በእኛና በእናንተ እምነት መካከል ያለው ልዩነት ከዚች መስመር አይበልጥም፤ በምድሬ ላይ በሰላምና በነፃነት ኑሩ።” የመካ መሪዎች ወርቅና የከበሩ ስጦታዎችን ይዘው ስደተኞቹን አሳልፎ እንዲሰጣቸው ቢማጸኑትም ንጉሡ ግን ወርቁንና ጉቦውን ትተው የሞራልና የፍትሕ ዙፋን ከማናቸውም ምድራዊ ጥቅም በላይ መሆኑን አስመሰከረ።

የነጃሺን ታሪክ ይበልጥ ረቂቅና የማይረሳ የሚያደርገው በማኅበረሰቡ ውስጥ ያስቀመጠው ጥልቅ የአንድነትና የመከባበር ቃል-ኪዳን ነው። አል-ነጃሺ መስጊድ የጥንታዊ ሥልጣኔ አሻራ ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያውያን ለዘመናት ለሰው ልጅ ክብርና ለሥነ-ልቦና ደኅንነት የሰጡትን ታላቅ ዋጋ የሚያሳይ ሕያው ምስክር ነው። በዚያው ቅዱስ ቅጥር ግቢ ውስጥ ያረፉት የሰሃቦች መቃብርና የነጃሺ ራሱ የክብር ታሪክ ዛሬም ድረስ በነጋሽ አየር ውስጥ ፍቅርንና ሰላምን እየረጨ ያልፋል። ይህ ታሪክ ያስተማረን ትልቁ ምስጢር እውነተኛ እምነትና ሰብዓዊነት የሚለኩት በሰው ልጅ ላይ በሚደረግ ርኅራኄ የተሰደደውን በፍቅር በማቀፍና ለፍትሕ በጽናት በመቆም መሆኑን ነው።

ከታሪካዊው አል-ነጃሺ መስጊድ የሚሰማው የአዛን ወይም የጸሎት ድምፅ ከተፈጥሮው ጸጥታና እርጋታ ጋር ሲቀላቀል በሰው ነፍስ ውስጥ የማይጠፋ መንፈሳዊ እርካታን ይፈጥራል። ያ ውብ ዜማ የጥንቱን ፍትሕ ያስታውሳል፣ የነገውን የሰላምና የአንድነት ራዕይ ያቀጣጥላል ጥንታዊው የሐበሻ ደግነትና የንቃት አቅም ለተተኪው ትውልድ እንዲተላለፍ በየቀኑ ይመሰክራል። ነጃሺና የመጀመሪያው ሂጅራ ማለት ፍትሕ መልክ አውጥቶ፣ ርኅራኄና እንግዳ ተቀባይነት አካል ገዝቶ፣ የሰው ልጅ እውነተኛ ክብር በምድር ላይ ሲታተም የታየበት ሕያው ተአምር ነው።

ዛዲግ አብርሃ
የአፍሌክስ ፕሬዝደንት

19/05/2026

የኢትዮጵያ ከፍታ - ከነጠላ ትርክት ስብራት ወደ ብሔራዊነት

የሰው ልጅ ከሌሎች ፍጥረታት ልቆ ዓለምን ሊገዛ እና ታላላቅ ስልጣኔዎችን ሊገነባ የቻለው፣ በአካል የማይተዋወቁ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን በአንድ ዓላማ ማስተሳሰር በሚችልበት "ትርክት" (Narrative) በተሰኘው ምናባዊ እና ማህበራዊ ኃይል ነው።

ትርክት ታሪካዊና ማህበራዊ ክስተቶችን በማብራራት የአተያይ አቅጣጫን የሚፈጥር፣ የሰዎችን የጋራ አስተሳሰብ የሚቀርጽ፣ ሀገራትና ሃይማኖቶች ሳይቀሩ የቆሙበት ጽኑ ማህበራዊ ዋልታ ነው።

ታሪክ ያለፈውን እውነት በማስረጃ ሲከትብ፣ ትርክት ግን ያንን ታሪክ ተጠቅሞ ለትውልድ ማስተላለፍ የተፈለገውን ዓላማና የእይታ አድማስ በማስፋት የሰዎችን ልብና አእምሮ የሚገዛበት መንገድ ነው።

ዛሬ ላይ ቆመን ስንመለከት፣ ሀገራችን ኢትዮጵያ የዚህ ኃያል መሣሪያ ሰለባ ሆና መቆየቷ፣ ታላቅ ሀገር መገንባት ስንችል በአጥፊ ትርክቶች ታጥረን የእርስ በርስ መናቆር ውስጥ መዘፈቃችን እጅግ ጥልቅ የሆነ ቁጭት ይፈጥራል።

በሀገር ግንባታ ሂደት ውስጥ ብሔራዊነት ትርክት ወይንም "ታላቁ ትርክት" (Grand Narrative) የሀገርን ምናብ የሚቃኝ፣ የተለያዩ ትናንሽ ታሪኮችን አሰናስሎ አንድ የሚያደርግና ትርጉም የሚሰጥ አጠቃላይ ማዕቀፍ ነው።

ይህ ታላቅ ትርክት የሀገርን ታሪካዊ ልምዶች፣ ባህላዊ ወጎችና እሴቶች በማጉላት የጋራ ሀገራዊ ማንነትን ይቀርጻል፤ በብዝሃነት ውስጥ ያለ ህዝብ የሀገር ባለቤትነት ስሜት እንዲሰማውና ጠንካራ አንድነት እንዲገነባ ያደርጋል።

ታላቅ ትርክት አግላይ አይደለም፤ ይልቁንም የሰዎችን የጋራ አስተሳሰብ በማስፋት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንዲገነባ፣ ብሔራዊ ኩራትና አርበኝነት እንዲጎለብት፣ እንዲሁም ሀገራዊ ፖሊሲዎች ስኬታማ እንዲሆኑ መንገዱን ይጠርጋል።

በአንፃሩ፣ ትርክቶች የጠበቡ፣ በጥላቻና በመለያየት ላይ የተመሰረቱ ሲሆኑ፣ አንዱን ከፍ ሌላውን ዝቅ በማድረግ ጦረኝነትን በማስተጋባት ሀገርን ያፈርሳሉ። የኢትዮጵያ የዘመናት ችግርም ይኸው ነው፤ ማስተሳሰር የሚችሉ ታላላቅ የጋራ እሴቶቻችን ወደ ጎን ተትተው፣ አጥፊ በሆኑ ነጠላ ትርክቶች መወጠራችን ትውልዱን ዋጋ እያስከፈለው ይገኛል።

ባለፉት ዘመናት ኢትዮጵያ ሁለት ጫፍና ጫፍ የቆሙ አፍራሽ ትርክቶች የጦርነት አውድማ ሆና ቆይታለች። በአንድ በኩል፣ የኢትዮጵያን ተፈጥሯዊ ብዝሃነት እንደ ድክመት በመቁጠር፣ "አንድ ቋንቋ፣ አንድ ባህል" በሚል የኃይል ትግበራ ልዩነትን የጨፈለቀው የምስለት (Assimilation) ትርክት ሀገራዊ ጠባሳ ጥሎ አልፏል።

ይህን አግላይ አካሄድ ለመቃወም የተፈጠረው ሁለተኛው ወገን ደግሞ፣ በንዑስ ማንነት ላይ ብቻ የተንጠለጠለው የልዩነት ነጠላ ትርክት ነው። ይህ ትርክት በትናንት በደሎች ላይ ብቻ የቆመ፣ ብሶትን የሚያመነዥክ፣ ከአንድነት ይልቅ መለያየትንና ጥላቻን አብዝቶ የሚሰብክ ነው።

እነዚህ ሁለት ትርክቶች አንዱ ሌላውን እንደ ህልውና ስጋት እየቆጠረ፣ ሀገሪቱን ማብቂያ ለሌለው የእርስ በርስ ጦርነትና ቂም በቀል ዳርገዋታል፤ አልፎ ተርፎም ኢትዮጵያውያን በሰንደቅ ዓላማቸው፣ በብሔራዊ መዝሙራቸው እና በታሪክ ጀግኖቻቸው ላይ እንኳ የጋራ ስምምነት እንዳይኖራቸው በማድረግ ሀገራዊ ማንነትን አዳክመዋል።

ችግሩን ይበልጥ ያወሳሰበው ደግሞ የ"ድህረ-እውነት" (Post-truth) ዘመን መምጣት ነው። በዚህ ዘመን ተጨባጭ እውነታዎች ቦታ አጥተው፣ በማህበራዊ ሚዲያ በሚሰራጩ ስሜት ቀስቃሽና የሀሰት ዜናዎች አማካኝነት ማህበረሰቡ ለከፋ ግጭት፣ ጥቃትና መፈናቀል ተዳርጓል።

ይህ አሳዛኝና አሳፋሪ የትርክት ቁርሾ እስከ መቼ ይቀጥላል? እኛ ኢትዮጵያውያን የትናንትናውን ጠባሳ እያከክን፣ በታሪክ እስረኝነት ተተብትበን የነገዋን ብሩህ ሀገር ማጣት የለብንም! ማንም አሸናፊ በማይሆንበት የትርክት ጦርነት ውስጥ ወንድም ወንድሙን ሲያጠፋ፣ ሀገር ስትደማ ዝም ብለን ልንመለከት አይገባም።

አሁን በቁጭትና በቆራጥነት የምንነሳበት ጊዜ ነው! የሀገራችን የፖለቲካና የታሪክ ልሂቃን፣ ምሁራን፣ የሚዲያ ሰዎችና መላው ዜጋ የነጠላ ትርክቶችን አዙሪት ሰብረው በመውጣት፣ የጋራ ወደፊታችንን ወደ መገንባት ማተኮር አለባቸው።

ኢትዮጵያ አጥብቃ የምትፈልገው፣ ብዝሃነቷን አምኖ የሚቀበልና የሚያከብር፣ ነገር ግን ደግሞ የህዝቦቿን አንድነትና አብሮነት አጥብቆ የሚሰብክ፣ የሚያስታርቅና የሚያሰባስብ ታላቅ ብሔራዊ ትርክት ነው።

የትናንት ጥፋቶችንም ሆነ የጋራ ልማቶችን የጋራ ታሪካችን አድርገን በመውሰድ፣ በይቅርታና በእርቅ ተሻግረን ዛሬንና ነገን ብሩህ ለማድረግ በአንድነት መቆም አለብን። ከነጠላ ትርክት ስብራት እና ከቂም በቀል ፖለቲካ ወጥተን፣ መከባበርና እኩልነት በሰፈነበት ኢትዮጵያዊ ዴሞክራሲ፣ ታላቋን ሀገራችንን ዳግም ወደ ከፍታዋ እንመልሳት!(EBC)

19/05/2026

"የሰው ሰራሽ አስተውሎትን ወደ ሥራ ከማስገባት አኳያ፣ ቴክኖሎጂው የሚኖረውን ከፍተኛ ተጽዕኖና ግብአትነት ከግምት ያስገባ እንቅስቃሴ እያደረግን ነው"

"የሰው ሰራሽ አስተውሎትን ወደ ሥራ ከማስገባት አኳያ፣ ቴክኖሎጂው የሚኖረውን ከፍተኛ ተጽዕኖና ግብአትነት ከግምት ያስገባ እንቅስቃሴ እያደረግን ነው። በዚህም በተለያዩ ተቋማት አገልግሎት እየሰጡ ያሉ የምርምር ውጤቶችን ማፍራት ችለናል። በዚህ ሁሉ ውስጥ ደግሞ የቴክኖሎጂ ደህንነት ዋነኛ ጉዳይ እንደመሆኑ በሳይበር ደኅንነት ዙሪያ ወሳኝ ዐቅማችንን እየገነባን እንገኛለን።

#የመደመርመንግሥት

19/05/2026

አገልጋይ መሪነት: - ከሞራል ስብከት ባሻገር በማስረጃና በአሃዝ

አገልጋይ መሪነት በበጎ ምኞት ወይም በስሜት ላይ ብቻ የተገነባ የሞራል ፅንሰ-ሐሳብ ሳይሆን በጠንካራ መረጃዎች፣ በተጨባጭ ምርምሮችና በስልታዊ ውጤቶች (Evidence-based) የተደገፈ ጽኑ ሳይንሳዊ መሠረት አለው። ይህ የአመራር ዘይቤ በተቋማት ውስጥ እንዴት ታላቅ ስኬትን እንደሚያረጋግጥ በተለያዩ ዓለም አቀፍ የጥናት መድረኮች የተረጋገጠ ሲሆን መሪነትን ከባህላዊ ግምት አውጥቶ ወደ ተለካ ተቋማዊ ምጥቀት ያሻግራል።

ይህ ተጨባጭ እውነት በቅድሚያ የሚገለጠው በተቋማዊ ውጤታማነትና በላቀ የሥራ አፈፃፀም ላይ ነው። አገልጋይ መሪነትን በስልት የሚተገብሩ ተቋማት ከባህላዊ መሪዎች በላቀ ሁኔታ ስኬታማ መሆናቸውን በርካታ የምርምር ውጤቶች ያረጋግጣሉ። በታዋቂው የቪልሄልም ወንድማማቾች የምርምር መጽሔት (Journal of Applied Psychology) ላይ የወጣ ጥናት እንደሚያሳየው በአገልጋይ መሪዎች የሚመሩ የሥራ ክፍሎች ከሌሎቹ በተሻለ ሁኔታ የ24 በመቶ የተግባር አፈፃፀም ብልጫ ያስመዘግባሉ። በዓለም አቀፍ የገበያ ስኬት ታሪክ ውስጥም ትልልቅ ስኬቶችን ያሳኩት እነ ስታርባክስና ሳውዝዌስት ኤርላይንስ ይህንን ፍልስፍና እንደ ዋና መመሪያቸው በመጠቀማቸው የመሪነት ማማ ላይ ወጥተዋል። እዚህ ላይ በጥራት አያያዝ ረገድ አንድን ስህተት መሪው አገልጋይ ሆኖ በጅማሬው ካላረመው ስህተቱ ወደ ሥርዓቱ ውስጥ ሰርጎ በመግባት በአሠራር ላይ የሚያስከትለው ኪሳራና መስተጓጎል በመቶ እጥፍ እንደሚጨምር የአንድ አሥር መቶ (1-10-100) የጥራት ሕግ ያስተምረናል።

በመንግሥት ተቋማት ውስጥ ብቁና እውቀት ያላቸውን የሰው ኃይሎች ጠብቆ ማቆየት ሁልጊዜም ትልቅ ፈተና ነው። አገልጋይ መሪነት ለዚህ ሥር የሰደደ ችግር አስተማማኝ መፍትሔ ይዞ ቀርቧል። ሠራተኞች መሪዎቻቸው ለግል ዕድገታቸው፣ ለአቅማቸው መገንባትና ለሁለንተናዊ ደኅንነታቸው በታማኝነት እንደሚቆሙ በተግባር ሲረዱ ሥራን በገዛ ፈቃድ የመልቀቅ ፍላጎት በግማሽ ወይም በ50 በመቶ ይቀንሳል። ከዚህም በላይ በአገልጋይ መሪዎች ሥር የሠራተኞች ተቋማዊ ዜግነት ባህሪ በሰላሳ በመቶ ያድጋል። ይህ ማለት ሠራተኛው ከላይ የሚወርድለትን ደረቅ ትእዛዝ ሳይጠብቅ በራሱ ውስጣዊ ተነሳሽነትና ፍቅር ለተቋሙ ታላቅነት ትርፍ ሰዓቱንና አጠቃላይ አእምሮአዊ ጥረቱን በበጎ ፈቃድ ያበረክታል ማለት ነው።

ወደ ሕዝብ አገልግሎት ስንመጣ ደግሞ በአገልጋይነትና በዜጎች እርካታ መካከል ቀጥተኛና የማይነካካ ትስስር አለ። በሕዝብ አገልግሎት መስጫ ተቋማት ውስጥ የአገልግሎት መንፈስ ሲሰርፅ የዜጎች በመንግሥት አሠራርና በሥርዓቱ ላይ ያላቸው አመኔታና እርካታ በ4.5 እጥፍ በከፍተኛ ደረጃ እንደሚጨምር በቢሮክራሲ ጥናቶች በግልጽ ተረጋግጧል። በተመሳሳይ መልኩ መሪዎች እውነተኛ ባለአደራነትንና መጋቢነትን ሲላበሱ በተቋሙ ውስጥ የሚፈጠር አላስፈላጊ የሀብት ብክነትና የሙስና ዝንባሌ በሩብ ወይም በ25 በመቶ ይቀንሳል። ምክንያቱም አገልጋይ መሪ ለሕዝብ ንብረትና ለሀገር ሀብት ጥበቃ የሚያደርገው እንደ ጊዜያዊ ባለቤት ሳይሆን ነገ ታሪካዊ ተጠያቂነት እንዳለበት እውነተኛ ጠባቂ በመሆኑ ነው።

ይህ የአመራር ሥልት በተቋማዊ የፈጠራ ምጥቀትና በሠራተኞች ሥነ-ልቦና ላይ ያለው አዎንታዊ ተፅዕኖም በአሃዝ የተደገፈ ነው። ሠራተኞች አዳዲስ አሠራሮችን ሲሞክሩ ስህተት ቢሠሩ እንኳን እንደማይሸማቀቁ፣ መሪዎቻቸው ግንባር ቀደም ሆነው እንደሚደግፏቸው ሲያውቁ ተቋማዊ የሥነ-ልቦና ደኅንነት ይፈጠራል። ይህ ምኅዳር ሰፊ የፈጠራ ሥራዎችንና አዳዲስ መፍትሔዎችን የማመንጨት አቅምን በ60 በመቶ ያሳድገዋል። በሌላ በኩል፣ በአገልጋይ መሪዎች ሥር የሚሠሩ ባለሙያዎች በሥራ ገበታቸው ላይ ያላቸው የጭንቀት መጠን በ20 በመቶ ያነሰ ሆኖ ተገኝቷል። የጭንቀት ሆርሞን ወይም ኮርቲሶል በዚህ መልኩ መቀነሱ ለንቁ ለጤናማና ሁልጊዜም ለአዲስ ስኬት ለተዘጋጀ የሥራ አካባቢ ዋነኛው መሠረት ነው።

እነዚህ ሳይንሳዊ መረጃዎች የሚያሳዩት አንድ ታላቅ እውነት አለ፤ በአገልጋይ መሪነት ሥር የሥራ አፈፃፀም በ24 በመቶ ሲጨምር የተቋም ዜግነትና ታማኝነት በሰላሳ በመቶ ያድጋል፣ የሠራተኞች መልቀቅ በ50 በመቶ ሲቀንስ የዜጎች እውነተኛ አመኔታ በ4.5 እጥፍ ከፍ ይላል እንዲሁም ተቋማዊ የፈጠራ አቅም በ60 በመቶ የላቀ ከፍታን ይጎናጸፋል። ስለዚህ አገልጋይ መሪነት ለሰዎች ደግ የመሆን ጉዳይ ብቻ አይደለም ተቋማችሁን ውጤታማ፣ ሠራተኛችሁን ታማኝ፣ ሕዝባችሁን ደግሞ ፍጹም ደስተኛ የሚያደርግ ሳይንሳዊ፣ ስልታዊና ተመራጭ የልህቀት መንገድ ነው።

ዛዲግ አብርሃ
የአፍሌክስ ፕሬዝደንት

17/05/2026

የአመራርን ትርጉም ወደ ጥልቅ ንቃት መቀየር

የመንግሥትና የሕዝብ ግንኙነትን በጽኑ መሠረት ላይ ለመገንባት ስልታዊ ማዳመጥና ርኅራኄ (Strategic Listening & Empathy) የተሰኘውን ጥበብ መላበስ የአመራርን ትርጉም ከቃላት ጋጋታ ወደ ጥልቅ ንቃት የሚቀይርበት ምዕራፍ ነው። በሕዝብ አገልግሎት መስክ ውስጥ የሚንሸራሸረውና በጊዜው መፍትሔ ያላገኘው "ድምፃችን አልተሰማም" የሚል ሕዝባዊ ሮሮ የማንኛውም ትልቅ ተቋም ውድቀት ዋነኛው ሰንሰለት ነው። ጥናቶች እንደሚያሳዩት 80% የሚሆኑት የተቋማት መፍረስ የሚከሰቱት መረጃ በማጣት ሳይሆን የቀረበላቸውን እውነተኛ ግብረ-መልስ ለመቀበል ጆሮአቸውን በመንፈጋቸው ነው።

ይህንን ስጋት ለመቀልበስ የሚረዳው ስልታዊ ማዳመጥ የድምፅ ሞገዶችን በጆሮ የመቀበል ጉዳይ ሳይሆን ከቃላቱ በስተጀርባ የተሸሸጉትን ተስፋዎች፣ ሥጋቶችና ያልተነገሩ ስሜቶችን የመረዳት ጥልቅ ክህሎት ነው። መሪው በቢሮው ተዘግቶ በሪፖርቶች ላይ ብቻ ከመመረኮዝ ወጥቶ ንቁ ግንዛቤን (Active Sensing) በመጠቀም ወደ መሬት መውረድና የዜጎችን የልብ ፍላጎት በጥንቃቄ ማጥናት ይኖርበታል። በዚህ ረገድ ውጤታማ አገልጋይ መሪ የ80/20ን ስልታዊ መመሪያ በጥብቅ የሚተገብር ሲሆን ይህም ማለት 80% የሚሆነውን የሥራ ሰዓቱን ማኅበረሰቡንና ሠራተኛውን በትሕትና ለማዳመጥ ቀሪውን 20% ደግሞ ሂደቱን የሚያነቁና መፍትሔ አመንጪ የሆኑ ጥራት ያላቸውን ጥያቄዎች ለመጠየቅ ማዋል ማለት ነው።

ርኅራኄ በሕዝብ አገልግሎት መዋቅር ውስጥ ስሜታዊና ተፈላጊ ውሳኔዎችን ማሳለፍ ሳይሆን የሌላውን ሰው ጫማ አድርጎ የመራመድ (Perspective Taking) እና ሁኔታዎችን ከባለጉዳዩ አንጻር የመመዝገብ ልዕለ-ኃይል ነው። ይህ ጥበብ "ይህ ሠራተኛ ወይም ይህ ዜጋ ለምን እንዲህ ዓይነት የቅሬታ አስተሳሰብ ሊኖረው ቻለ?" ብሎ የሚመራመር አስተሳሰባዊ ርኅራኄን (Cognitive Empathy) እና የሰዎችን ጭንቀት ተጋርቶ "አይዞህ" የሚል ስሜታዊ ርኅራኄን (Affective Empathy) በአንድነት ያቀፈ ነው። በአዘኔታና በርኅራኄ በሚመሩ ተቋማት ውስጥ የሠራተኞች ምርታማነት በ40% የመጨመር ዕድል እንዳለው የሚታወቅ ሲሆን ፈጻሚው አካል ድምፁ በአግባቡ መደመጡን ሲረዳ ለድርጅቱ ያለው ታማኝነትና ቁርጠኝነት ወደ ላቀ ከፍታ ይሸጋገራል።

የዚህ ስነ-ልቦናዊ መስተጋብር ስኬት የሚመራው የድክመት ኃያልነት እና የዝምታ ድምፅ በሚባሉ ጥልቅ አመራር ነክ ተቃርኖዎችና ውጤቶች ነው። አንድ መሪ "ሁሉንም ነገር አላውቅም፣ ንገሩኝ" ብሎ የዕውቀት ክፍተቱን ለፈጻሚዎች በግልጽ ለማሳየት ሳይሸማቀቅ ጥንካሬውን ሲመሰክር በሠራተኞች ዘንድ ያለው ተሰሚነትና ክብር በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል። መሪው አላስፈላጊ ንግግሮችን ገትቶ ዝምታን በመምረጥ ልቡን ለአድማጭነት ሲያዘጋጅ ሠራተኛው በውስጡ የታመቀውን አዳዲስ የፈጠራ ሐሳቦችና የሥራ ቅሬታዎች ያለምንም ፍርሃት እንዲያፈስ ትልቅ ተቋማዊ በር ይከፍትለታል። ይህ መዋቅር ሳይዘረጋ ቀርቶ መሪ ማዳመጥ ባያቆም ኖሮ ስንት አድማዎችና ተቃውሞዎች ቀድመው ይቆሙ እንደነበርና ስንት የሙስና ሰንሰለቶች ከመበልጸጋቸው በፊት በጊዜው ይበጠሱ እንደነበር መገመት አያዳግትም ምክንያቱም ርኅራኄ የሌለው አመራር ተቋሙን ወደ ደረቅ የሮቦቶች ማሽን ስለሚለውጠው ነው።

አመራሩ በዕለት ተዕለት ውሳኔዎቹ ውስጥ እውነተኛውን ለውጥ ለማምጣት የርኅራኄ ካርታ (Empathy Mapping) የተሰኘውን ተግባራዊ መሣሪያ በመጠቀም እያንዳንዱን ቅሬታ ያለው ዜጋ በአእምሮው መሳል ይኖርበታል። ባለጉዳዩ ተቋሙ ውስጥ ሲገባ መጀመሪያ የሚሰማውን ጭንቀትና ንዴት፣ ከሚዲያና ከጎረቤቶቹ ስለ ድርጅቱ አፈጻጸም የሚሰማውን ወቀሳ፣ በተቋሙ ቢሮዎች ውስጥ የሚያየውን ሥርዓት አልበኝነት ወይም ትርምስ እንዲሁም በቃላትና በድርት የሚንጸባረቁትን ተስፋ መቁረጦች በጥልቀት መመርመር የመሪው ቀዳሚ ተግባር ነው። ስልታዊ ማዳመጥና ርኅራኄ ለከፍተኛ ባለሥልጣናት ስጦታዎች ሳይሆኑ የመንግሥትንና የሕዝብን ግንኙነት የሚጠግኑ ብቸኛ ስልታዊ ድልድዮች በመሆናቸው ጆሮውን የደፈነ መሪ አይኑን ጨፍኖ መኪና እንደሚያሽከረክር አደገኛ ሾፌር አደጋን መጋበዙ የማይቀሬ ነው።

ዛዲግ አብርሃ

17/05/2026

ለውጥን መቃወም፦ የግትርነት አባዜ ወይስ ጥልቅ ሰዋዊ ፍርሃት?

ሰዎች ለውጥን ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ የሚያመዝንባቸው እና ለመለወጥ የሚሳሱበት ምክንያት ጥልቅ ከሆኑ ሥነ-ልቦናዊ፣ማኅበራዊ እና ታሪካዊ ምክንያቶች የሚመነጭ በመሆኑ ይህንን ስውር መዋቅራዊና ስነ-ልቦናዊ አጥር ሰብሮ መውጣት የእያንዳንዱ መሪ ቀዳሚ ተግባር ሊሆን ይገባል። በሥነ-ልቦና ጥናት መሠረት ሰዎች አንድን አዲስ እምቅ ጥቅም ከማግኘት ይልቅ በእጃቸው ያለውን ጥቂት ነገር ላለማጣት የበለጠ የሚጨነቁበት የኪሳራ ፍርሃት ትልቁ ማነቆ ነው። አዲሱ ነገር የተሻለ እንደሚሆን ምን ያህል እርግጠኛ ነኝ የሚል ጥርጣሬ አእምሯቸውን ሲወርረው ካለኝ የተሻለ ላገኝ እችላለሁ ከሚለው ተስፋ ይልቅ ያለኝን ያረጀ ሥርዓት አጣለሁ የሚለው ስጋት ይበልጥ ስለሚያሳስባቸው የቆየውን ጎዳና ሙጥኝ ይላሉ። ይህ ፍርሃት የሰው ልጅ በተፈጥሮው የሚተነበይ፣ የተለመደና በሚገባ የሚያውቀው ምኅዳር ውስጥ መሆንን ከሚመርጥበት ወደማይታወቀው ዓለም ከመግባት ስጋት ጋር በጥብቅ የተሳሰረ ነው። ለውጥ ማለት ወደማይታወቅ ድቅድቅ ጨለማ ውስጥ እንደመግባት በመሆኑ አሁን ያለው ሁኔታ መጥፎ ቢሆን እንኳ ቢያንስ የምናውቀው መጥፎ ስለሆነ ይሻለናል ተብሎ ይታሰባል። የማይታወቀው አዲስ አሠራር ግን ምን ሊያመጣ እንደሚችል አስቀድሞ ባለመታወቁ በሰዎች ዘንድ ታላቅ መረበሽን ይፈጥራል።

በተለይ ረጅም ጊዜ የቆዩ አሠራሮች ወይም እምነቶች ሲቀየሩ ሰዎች ማንነታቸውና ክብራቸው የተነካ እየመሰላቸው የማንነት እና የክብር መነካት አደጋ ይደቀናል። እስካሁን የኖርኩበት ወይም የሠራሁበት መንገድ ስህተት ነበር ማለት ነው የሚል የውስጥ ጥያቄ መሪዎችንና ባለሙያዎችን ይወረውራቸዋል። በተለይ በተቋማት ደረጃ ለውጥ ሲመጣ ሥልጣን ወይም ክብር ያላቸው ሰዎች ተሰሚነታቸውን እናጣለን ብለው ስለሚሰጉ ሥልጣንን ወደ ተቋም የማሸጋገር ወይም የመዋቅር ደንብ የማስከበር ሂደትን በከፍተኛ ሁኔታ ይቃወማሉ። ከዚህም በላይ ማንኛውም መዋቅራዊና ስልታዊ ለውጥ በራሱ ከፍተኛ ጉልበት፣ ጊዜ፣ ዕውቀትና ትዕግስትን የሚጠይቅ በመሆኑ የጥረቱና የድካሙ ክብደት ሌላው ስጋት ነው። አዲስ ነገር ለመማር፣ አዲስ ሥርዓት ለመዘርጋት (ለምሳሌ እንደ ዲጂታላይዜሽን) ያሉ አሠራሮችን ለመተግበር የሚጠይቀው ድካምና ወጪ ከሚመጣው ጥቅም በላይ ይሆን የሚል ጥርጣሬ ይነግሣል። ሰዎች በዚህ ከባድ ድካም ውስጥ አልፌ ለውጡ ሳይሳካ ቢቀርስ ብለው ይጨነቃሉ። ይህንን ጭንቀት ይበልጥ የሚያበረታታው ደግሞ ያለፈው ታሪክ ጠባሳ ነው። ቀደም ሲል በተቋምም ሆነ በሃገር ደረጃ የተሞከሩ ለውጦች የተፈለገውን ውጤት ካላመጡ ወይም ጉዳት ካደረሱ ሰዎች እንደ ትላንቱ እንዳይሆን በሚል ጥርጣሬ ለቀጣዩ ለውጥ ዝግጁ ሳይሆኑ ይቀራሉ። ለውጥ ተብለው የተጀመሩ እንቅስቃሴዎች ውድቀትን ይዘው ከመጡ ሰዎች ለውጥን እንደ ጥፋት መጀመሪያ ሊያዩት ይችላሉ።

እነዚህን ሥነ-ልቦናዊና መዋቅራዊ ስጋቶች ለመቀነስና ምህዳሩን ለውጥን ወደሚቀበል ለምለም መድረክነት ለመቀየር ሦስት የመፍትሔ መንገዶችን መጠቀም ይቻላል። የመጀመሪያው የአሠራር ግልጽነት ሲሆን ይህም ለውጡ ለምን እንደሚያስፈልግ፣ መጨረሻው ምን እንደሚሆንና የተቋሙን ሕጋዊነት እንዴት እንደሚያጸና ግልጽና አስተማማኝ መረጃ መስጠትን ያካትታል። ሁለተኛው አካታች ተሳትፎ ነው። ይህ ደግሞ ለውጡ የሚመለከታቸው የሰው ኃይል አባላት በሂደቱ ውስጥ እንዲሳተፉ በማድረግ የባለቤትነት ስሜት እንዲሰማቸውና የብቃት ባህል እንዲጎለብት ማድረግ ላይ ያተኩራል። ሦስተኛው ስልት ስትራቴጂያዊ ትናንሽ ድሎች የሚባለው ሲሆን ለውጡን በትናንሽ ደረጃዎችና በሙከራዎች ጀምሮ ውጤቱን በተግባር በማሳየት የተቋሙን መተማመንና ጽናት መገንባትን ይይዛል።

በአጠቃላይ የሰዎች ለውጥን የመፍራት ስጋት የሚመነጨው ካሉበት ምቾት መውጣት እና የመቆጣጠር አቅም ማጣት ከሚሉ ስሜቶች ነው። የብልህ አመራር ተግባር ሰዎችን በማደንዘዝ ሳይሆን እነዚህን ስጋቶች በአሠራር ግልጽነት፣ በአካታች ተሳትፎና በስትራቴጂካዊ ትናንሽ ድሎች በመመለስ ለውጡን መምራት ነው። የሰዎችን ስጋት በግልጽነትና በተጠያቂነት ሥርዓት በመመለስ ለውጡን ስልታዊ በሆነ መንገድ መምራት ከተቋማዊ ስኬት ባለፈ ሀገራዊ ልዕልናን ዕውን ያደርጋል።

ዛዲግ አብርሃ
የአፍሌክስ ፕሬዝደንት

17/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

ከለውጡ በኋላ የአፋር ሕዝብ ከአጋርነት ወደ ባለቤትነት ተሸጋግሯል - አቶ አወል አርባ

አዲስ አበባ፣ ግንቦት 9፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) ከለውጡ በኋላ የአፋር ሕዝብ ከአጋርነት ወደ ባለቤትነት ተሸጋግሯል አሉ የአፋር ክልል ርዕሰ መስተዳድር አወል አርባ።

በአፋር ክልል ሰመራ ሎጊያ፣ በዱብቲና አካባቢው ለብልጽግና ፓርቲ የድጋፍ ሰልፍ ተካሂዷል።

ርዕሰ መስተዳድሩ በዚህ ወቅት እንዳሉት÷ የዴሞክራሲና እኩልነት ጥያቄ በአሁኑ ወቅት ምላሽ እያገኘ ነው።

በዚህም በፖለቲካና አስተዳደር ጉዳይ የአፋር ሕዝብ ከለውጡ በኋላ ራሱን በራሱ የሚያስተዳድርበት፣ የእኩልነትና የባለቤትነት መብቱ በሙሉነት ተረጋግጧል ብለዋል።

እንዲሁም የአገልግሎት አሰጣጥን ለማዘመን በተሰራው ስራ ቀልጣፋ አገልግሎት ለመስጠት የሚያስችል የኮራ መሶብ የአንድ ማዕከል አገልግሎት ተገንብቶ ወደ ስራ መግባቱን ጠቁመዋል።

የክልሉ ገቢ ዕድገት በ2010 ዓ.ም ከነበረበት 790 ሚሊየን ብር ወደ 8 ቢሊየን ብር ማደጉን ገልጸው÷ የእርሻ ልማት ሽፋን ከ53 ሺህ ሄክታር ወደ 138 ሺህ ሄክታር በማሳደግ 5 ነጥብ 2 ሚሊየን ኩንታል ምርት መሰብሰብ መቻሉንም አብራርተዋል።

በክልሉ ከለውጡ በፊት የማይታወቀው የስንዴ ልማት በአሁኑ ወቅት ከ16 ሺህ 500 ሄክታር መሬት በላይ በማልማት 276 ሺህ ኩንታል ምርት መሰብሰቡን ጠቅሰዋል።

በአረንጓዴ አሻራ፣ በሌማት ትሩፋት መርሐ ግብርና በሌሎች ዘርፎችም የተሻለ ውጤት መመዝገቡን መግለጻቸውን የክልሉ ኮሙኒኬሽን ለፋና ዲጂታል ገልጿል።