25/05/2026
28 May – Müstəqillik Günü: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Şərqdə İlk Demokratik Respublika kimi Tarix Yazdı
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan xalqı tarixinin ən şərəfli səhifələrindən birini yazaraq öz müstəqilliyini elan etdi. Həmin gün qəbul olunan İstiqlal Bəyannaməsi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldı və xalqımızın azadlıq, milli dövlətçilik və müstəqillik arzuları gerçəyə çevrildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yalnız ölkəmizin deyil, bütövlükdə Şərqin və müsəlman dünyasının ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi parlament respublikası kimi tarixə düşdü.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması xalqımızın zəngin dövlətçilik ənənələrinin davamı olmaqla yanaşı, milli iradənin və istiqlal əzminin parlaq təzahürü idi. 1918-ci il mayın 28-də Milli Şura tərəfindən imzalanmış İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycanın müstəqil dövlət olduğunu dünyaya bəyan etdi. Bununla xalqımız öz müqəddəratını təyin etməyə qadir olduğunu nümayiş etdirdi və demokratik respublika qurmaq yolunda mühüm addım atdı.
Cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlət quruculuğu sahəsində mühüm nailiyyətlər əldə etdi. İlk parlament və hökumət yaradıldı, dövlət atributları təsis olundu, milli ordu formalaşdırıldı, dövlət bayrağı qəbul edildi və Azərbaycan vətəndaşlığı institutu yaradıldı. Xalq hakimiyyəti və vətəndaş bərabərliyi prinsiplərinə əsaslanan Cümhuriyyət bütün vətəndaşlara milli, dini, irqi və sosial mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bərabər hüquqlar verdi. Bu, həmin dövr üçün olduqca mütərəqqi addım idi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti demokratik ənənələrin formalaşmasına və hüquqi dövlət quruculuğuna xüsusi önəm verirdi. Parlament tərəfindən qəbul edilən qanunlar ölkədə siyasi, iqtisadi və mədəni inkişafın təmin olunmasına, milli müstəqilliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edirdi. Ədliyyə sisteminin təşkili, məhkəmə orqanlarının fəaliyyətinin tənzimlənməsi istiqamətində mühüm qərarlar qəbul olunmuşdu. Məhz Cümhuriyyətin yarandığı gün – 28 may 1918-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi də təsis edilmişdi.
Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyətində təhsil və maarifçilik məsələləri də xüsusi yer tuturdu. 1918-ci ilin avqustunda qəbul edilən qərarla məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasına başlanıldı. 1919-cu ilin sentyabrında Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması haqqında qanunun qəbul edilməsi milli ali təhsil tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Bu addım ölkədə peşəkar və milli kadrların hazırlanmasına böyük töhfə verdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xarici siyasət sahəsində də mühüm fəaliyyət göstərdi. Gənc dövlətin əsas məqsədi Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanınmasını təmin etmək idi. Paris Sülh Konfransında iştirak edən nümayəndə heyəti ölkəmizin müstəqilliyinin tanınması istiqamətində mühüm uğurlar qazandı. Dünyanın bir sıra dövlətləri ilə diplomatik əlaqələrin qurulması Azərbaycanın beynəlxalq hüququn subyekti kimi tanınmasına şərait yaratdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın milli kimlik şüurunun formalaşmasına və güclənməsinə də mühüm təsir göstərdi. Avropa demokratik dəyərlərini Şərq mədəniyyəti ilə uzlaşdıran Cümhuriyyət xalqın milli mənlik şüurunu özünə qaytardı, azad və müstəqil yaşamaq əzmini daha da gücləndirdi.
Bu gün müstəqil Azərbaycan Respublikası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi varisi olaraq onun ideyalarını yaşadır və inkişaf etdirir. 28 May – Müstəqillik Günü xalqımızın azadlıq və dövlətçilik tarixinin rəmzi kimi böyük qürurla qeyd olunur.
Ulu Öndər Heydər Əliyev demişdir:
“Müstəqilliyi qorumaq, saxlamaq o müstəqilliyi əldə etməkdən qat-qat çətin bir vəzifə idi.”
Bu fikir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas fəlsəfəsini və müstəqilliyimizin əbədi qorunmasının vacibliyini bir daha nümayiş etdirir.