04/05/2026
Libri “Mjaltë në teh” është ngjyrosur i gjithi me gjuhë. Jo më kot episodi i parë i librit fillon me një fëmijë që ka gëlltitur gjuhën (si instrument të foluri) dhe prifti, atë ditë, s’ka pse t’u bjerë kambanave të kishës, sepse ka goditur këtë kambanë kuptimore: “Kërreje përjashta mahlulen!”. Dihet se fraza e parë e librit të Proustit “Longtemps, je me suis couché de bonne heure” (Për një kohë të gjatë unë flija herët), sipas shumë komentuesve, është çelësi që do të shpjegojë të gjitha episodet e mëvonshme të tij.
Nëse s’do ta dinim se letra e bardhë është shkretëtira e mallkuar që ka nevojë të nomatiset që të dalin prej saj akrepat dhe merimangat e shkronjave, nëse s’do ta dinim se kjo letër mund të jetë ariu gëzofbardhë që e përdor lapsin si shkop po t’i afrohesh, nëse s’do ta dinim se ajo mund të jetë edhe xhindja që ka nevojë të yshtet për të zbuluar xhevahiret e artë të metaforave, pra nëse s’do t’i dinim këto (dhe plot të tjera), atëherë mund ta fillonim analizën tekstuale pikërisht nga kjo frazë.
Për shkak të ambiguitetit dhe polisemantikës. Vetë shkrimi i librit është një hapje goje, një e drejtë për të folur. Por nëse do të hapnim gojën e librit brenda saj do të gjenim dy gjuhë.
Njëra (gjuha e personazheve) flet me një leksik të mbrujtur në vetminë e skërkave dhe honeve, tjetra, e autorit, është gjuha e të qytetëruarit. Kemi pranë e pranë lulen e egër të shkëmbit dhe lulen e saksisë, ujin e ngrohtë të detit dhe ujëvarën shkumëzuese të malit. Gjë e mrekullueshme e rrallë.
Thamë se mund ta nisnim analizën nga ajo frazë, por kjo i kapërcen mundësitë e një shkrimi të tillë. Veç kësaj, kjo do të shpjegonte atë që dihet: që çdo analizues e komentues ushqen brenda vetes dëshirën e fshehtë për ta rishkruar librin.
Dihet, gjithashtu, se shkrimtari për të shkruar një vepër asgjëson gjatë rrugës dhjetëra të ngjashme. Çdo krijim është një krim. Dhe ne s’do të donim që gjithë atyre fantazmave që e ndjekin autorin pas botimit të librit t’i shtonim edhe një tjetër…
