27/06/2023
• تشکیل، ترکیب و صلاحیتهای محاکم ابتداییه جمهوری اسلامی افغانستان
در این قسمت ایجاب مینماید تا در مورد تشکیل ترکیب و صلاحیتهای محاکم ابتداییه به گونهی جداگانه صحبت نماییم.
۳-۱• تشکیل قضایی محاکم ابتداییه
محکمه استیناف ولایت در حوزه قضایی خود دارای محاکم ابتداییه قرار ذیل میباشد .
«محاكم ابتداییه»
•محکمه ابتداییه مرکز ولایت
•محکمه اطفال
•محکمه ابتدایيه ولسوالی
•محکمه ابتدایيه تجارتی
•محکمه ابتداییه احوال شخصیه
(۱) تشکیل محکمه ابتداییه مرکز ولایت
محکمه ابتداییه مرکز ولایت در تشکیل خود دارای دیوانهای ذیل میباشد.
«دیوانهای محکمه ابتداییه مرکز ولایت»
•دیوان جزای عمومی
•دیوان مدنی
•دیوان حقوق عامه
•دیوان امنیت عامه
•دیوان جرایم ترافیکی
•دیوان جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی
(۲) ترکیب محکمه ابتداییه مرکز ولایت
در رأس محکمه ابتدائيه مركز ولايت يک رئیس قرار دارد و در راس هر دیوان نیز یک یک رئیس قرار دارد اعضای قضایی هر دیوان محکمه ابتداییه مرکز ولایت حد اکثر چهار نفر قاضی میباشند.
در محکمه ابتداییه قضایا توسط سه نفر قاضی رسیدگی میگردد. در حالتیکه محاکم ابتداییه تعداد قضات شان کمتر از سه نفر باشند یک قاضی نیز میتواند موضوع را رسیدگی نمایید، در صورتی که رئیس محکمه ابتداییه مرکز ولایت در جلسات قضایی محکمه اشتراک نماید، رئیس دیوان به حیث عضو در جلسه قضایی اشتراک میکند. رئیس دیوان جزای عمومی در عین حال معاون رئیس محکمه ابتداییه مرکز ولایت نیز میباشد
(۳) وظایف و صلاحیتهای محکمه ابتداییه مرکز ولایت
دیوانهای محکمه ابتداییه مرکز ولایات نظر به تقیدات قضایی قضایای مربوط را قرار ذیل رسیدگی مینمایند.
۱• دیوان جزای عمومی
این دیوان قضایای جزای عمومی را رسیدگی مینماید مانند: قتل، ضرب و جرح قطاع الطريقی، سرقت وغيره
۲• دیوان مدتی
رسیدگی دعاوی مدنی اشخاص حقیقی توسط دیوان مدنی صورت میگیرد مانند: دعوی ملکیت منقول وغير منقول وغيره
۳• دیوان حقوق عامه
رسیدگی قضایای مدنی متنازعفیه که یکطرف دعوی دولت باشد توسط دیوان حقوق عامه صورت میگیرد.
۴• دیوان امنیت عامه
قضایای جزایی مربوط به امنیت و منفعت عامه توسط دیوان امنیت عامه رسیدگی میگردد مانند: جعل و تزویر فریب کاری و غصب املاک دولتی و غیره
۵• دیوان ترافیکی
رسیدگی قضایای جزایی مربوط به حادثات ترافیکی توسط دیوان جرایم ترافیکی صورت میگیرد.
۶• دیوان جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی
دیوان جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی را به عهده دارد مانند: جاسوسی تزور خرابکاری، سبوتاژ، تبلیغ علیه دولت و غيره
محکمهی استیناف در تشکیل خود دارای محاکم ابتداییه ذیل نیز میباشد که قبلاً در چوکات تشکیلاتی بهآن اشاره شد.
٢-٣• محکمه ابتداییه اطفال
در مرکز هر ولایت یک محكمه ابتدایيه اطفال ایجاد میگردد که موضوعات مربوط به تخلفات اطفال را رسیدگی مینماید.
محکمه ابتدایيه اطفال مرکب از یک رئیس و حد اکثر چهار عضو میباشند. در صورت غیابت رئیس یکی از قضاتِ با سابقه کفالتِ امور قضایی را به عهده میگیرد.
۳-۳• محکمه ابتداییه تجارتی
يک محكمه ابتدایيه تجارتی در مرکز هر ولایت ایجاد میگردد ولایتی که محکمه تجارتی در آن ایجاد نگردیده باشد صلاحیت رسیدگی به دعاوی تجارتی را در آن ولایت دیوان مدنی محکمه ابتداییه مرکز ولایت دارا میباشد محکمه ابتداییه تجارتی مرکز ولایت متشکل از یک رئیس و چهار عضو قضایی میباشند.
۳-۴• محکمه ابتداییه ولسوالی
در سطح هر ولسوالی يک محكمه ابتداییه قرار دارد که به تمام قضایای جرایم عادی مدنی و احوال شخصیه رسیدگی مینماید محکمه ابتداییه ولسوالی مرکب از یک رئیس و دو عضوِ قضایی میباشند.
۳-۵• محکمه ابتداییه احوال شخصیه
در حوزهی قضایی هر محکمهی استیناف يک محكمه ابتداییه احوال شخصیه وجود دارد که مرکب از یک رئیس و اعضاء میباشند که تعداد اعضاء بر حسب ضرورت تعیین میگردد، اما جلسات قضایی توسط سه قاضی یک رئیس و دو عضو برگزار میگردد. در صورتی که اعضای قضایی کمتر از سه نفر باشند جلسهی قضایی نیز توسط اعضای موجود پیش برده میشود. وظایف و صلاحیتهای محکمه ابتداییهی احوال شخصیه رسیدگی به تمام موضوعات فامیلی میباشد. ۲۲
قابل تذکر است که محکمه اختصاصی فامیلی در سال ۱۳۵۴ برای اولین بار ایجاد گردید که در سال ۱۳۷۵ از چوکات قوه قضاییه حذف گردید و صلاحیت بررسی قضایای فامیلی به محاکم عادی سپرده شد. این محکمه مجدداً در سال ۱۳۸۲ منحیث محکمه اختصاصی در شهر کابل ایجاد گردیده است.
نوت: در حوزهی قضایی هر محکمه استیناف اداره ثبت اسناد و وثایق نیز ایجاد میگردد. رئیس و اعضای اداره ثبت اسناد و وثایق از جمله اشخاصی که دارای صلاحیت قضاییاند. تعیین میگردند.
در ولسوالیهای که اداره ثبت اسناد و و ثابق موجود نباشند محکمه ولسوالی صلاحیت ثبت اسناد و وثایق را دارد. ثبت اسناد و علایم تجارتی از صلاحیت محاکم ابتداییه تجارتی میباشد ۱۲۲.
علاوتاً قوه قضاییه میتواند در صورت لزوم در پهلوی تشکیلات مذکور دیوانهای دیگری را هم در چوکات محاکم استیناف و محاکم ابتدایيه ولسوالی بعد از منظوری رئیس جمهور ایجاد نماید همچنان محاکم سیار در صورت ضرورت به پیشنهاد ستره محکمه و منظوری رئیس جمهور ایجاد شده میتواند به همین ترتیب محاکم اختصاصی در صورت ضرورت ایجاد شده میتواند بهطور مثال ایجاد محکمه مواد مخدر، محکمه فساد اداری، محاکم عسکری و محاکم خاص مندرج در ماده ۱۲۲ قانون اساسی را میتوان نام برد این موضوع در قانون اساسی چنین صراحت دارد:
هیچ قانونی نمیتواند در هیچ حالتی قضیه یا ساحهای را از دایرهی صلاحیت قوه قضاییه به تحریکه در این فصل تحریر شده خارج بسازد و به دیگری تفویض کند، این حکم مانع تشکیل محاکم خاص مندرج مواد ۲۹-۷۸ و ۱۲۷ این قانون اساسی و محاکم عسکری در قضایای مربوط به آن نمیگردد، تشکیل و صلاحیت این محاکم توسط قانون خاص تنظیم میگردد.
